نوشته‌ها

طبقه بندی گیاهان(پایه ی پنجم)

برای آسان شدن کار مطالعه گیاهان روی کره زمین طبقه بندی آن ها ضرورت دارد.
پیکر گیاهان از سلول ساخته شده است.
سلول ها به غذا و اکسیژن نیاز دارند تا بتوانند به زندگی خود ادامه دهند، تولید مثل کنند و باعث رشد گیاه شوند.

در گیاهان دستگاهی مانند دستگاه گوارش و تنفس جانوران وجود ندارد.
تشخیص گیاهان همیشه آسان نیست زیرا در بعضی از آنها ریشه، ساقه و برگ وجود ندارد.
ارسطو گیاهان را بر اساس نوع ساقه به سه دسته تقسیم بندی کرد.
۱ – درخت ها: گیاهانی که یک ساقه چوبی دارند.
۲ – درختچه ها: گیاهانی که چند ساقه چوبی دارند.
۳ – علف ها: گیاهانی که ساقه نرم دارند.
لینه گیاهان را براساس شکل و ساختمان گل و دانه تقسیم بندی کرد.
روش تقسیم بندی لینه بسیار دقیق بود و امروزه هم مورد استفاده قرار می گیرد.
امروزه گیاهان را بر اساس داشتن یا نداشتن آوند طبقه بندی می کنند.
آوندها مسیر حرکت مواد مختلف در گیاهانند.
بیشتر گیاهان را گیاهان گلدار تشکیل می دهند و گوناگونی سرخس ها و بازدانه ها کمتر از آنهاست.
خزه ها گروه کوچکی از گیاهان به شمار می آیند.
تقسیم بندی گیاهان:بدون آوند و بدون دانه: مثل خزه ها
بدون دانه مثل سرخس
گیاهان آوند دار- دانه دار
مخروط دار(باز دانه) مثل کاج و سرو
گل دار(نهان دانه) مثل اکثرگیاهان
خزه ها ریشه، ساقه و برگ واقعی ندارند.
در گیاهان مخروط دار یا بازدانه، دانه ها روی پولک مخروط ها قرار دارند.
در گیاهان گل دار یا (نهان دانه)، دانه در داخل میوه پنهان است.
خزه ها:
خزه ها رشته های باریکی دارند که به جای ریشه عمل می کند.
خزه ها اجزای کوچک و سبز و برگ مانندی دارند که دور بخشی به شکل ساقه قرار گرفته اند.
خزه ها به جای آنکه از رشد دانه به وجود آیند از رویش هاگ حاصل می شوند.
هاگ: هاگ سلولی است که می تواند به تنهایی رشد کرده و جاندار کاملی را تشکیل دهد.
اگر هاگ های خزه پس از پاره شدن هاگدان در جای مناسبی قرار گیرند رشد کرده و خزه جدیدی را به وجود می آورند.
خزه ها آوند ندارند.
خزه ها همیشه به طور گروهی می رویند و نمی توان آن ها را به صورت تنها یافت.
خزه ها فقط در جای مرطوب زندگی می کنند.
انواع مختلفی از خزه ها در گیلان و مازندران در جنگل ها و روی تنه بعضی از درختان وجود دارند.
سرخس ها:
سرخس ها ریشه، ساقه و برگ دارند.
سرخس ها ریشه، ساقه و برگ دارند اما گل نمی دهند.
سرخس ها مانند خزه ها با هاگ زیاد می شوند.
سرخس ها مخصوص مناطق مرطوب اند و به طور طبیعی در جنگل ها ی شمال ایران وجود دارند.
محل زندگی سرخس ها:

۱ – به طور طبیعی در جنگل های شمال ایران زندگی می کنند.
۲ – گاهی در کنار استخرها، جوی ها و اطراف چاه ها می رویند.
هاگینه مجموعه هاگدان ها است.
هاگینه مجموعه هاگدان هایی است  که در داخل هر کدام تعداد بسیار زیادی هاگ وجود دارد.
محل تولید هاگینه: در پشت برگ های سرخس
نحوه تولید هاگینه: در ماه های معینی از سال در پشت برگ سرخس ها لکه های زردی ایجاد می شود که پس از مدتی به صورت برآمدگی های قهوه ای رنگی به نام هاگینه در می آیند.
اگر هاگ های سرخس در جای مناسب و مرطوب بیفتند  تبدیل به سرخس جدید می شوند.
بازدانه ها:
در گیاهان مخروط دار یا بازدانه، دانه ها روی پولک مخروطها قرار دارند.
قدیمی ترین درختان امروزی از بازدانه ها هستند (سن بعضی از این درختان را تا پنج هزار سال هم تعیین کرده اند).
مثال برای بازدانه ها: کاج و سرو
کاج:
کاج ها تقریبا در همه سال سبز هستند.
کاج ها تقریبا در همه سال سبز هستند زیرا برگ های آنها مثل درختان دیگر در پاییز زرد نمی شود.
کاج ها و سروها گل نمی دهند اما به جای آن مخروط هایی دارند که دانه ها در درون آن ها رشد می کنند به همین علت به آنها مخروط دار می گویند.
نام دیگر بازدانه ها گیاهان مخروط دار است.
به بازدانه ها گیاهان مخروط دار هم می گویند زیرا به جای گل مخروط هایی دارند که دانه ها درون آنها رشد می کنند.
انواع مخروط:

۱ – مخروط نر

۲ – مخروط ماده
درخت کاج:
درخت کاج از جمله مهم ترین درختان هستند.
بخشهای مورداستفاده درخت کاج:

۱ – چوب کاج

۲ – چوب و شیره کاج
موارد مصرف چوب درخت کاج:

۱ – تهیه کاغذ

۲ – تولید تیرهای پایه سیم برق و تلفن
۳ – تهیه تخته لازم برای بسیاری از کارهای نجاری و جعبه سازی
موارد مصرف چوب و شیره درخت کاج: تهیه مواد صنعتی مختلف مثل

۱ – فیلم عکاسی

۲ – الکل
۳ – استون

۴ – مواد لازم برای تهیه صابون، رنگ و بعضی داروها
نهان دانه ها:
در گیاهان گل دار یا (نهان دانه) دانه در داخل میوه پنهان است.
تمام بوته ها و درختانی که گل می دهند در گروه گیاهان گل دار یا نهان دانه هستند.
گیاهان گل دار فراوان ترین و گوناگون ترین گیاهان روی زمین هستند.
نهان دانه ها ریشه، ساقه، برگ، گل، میوه و دانه دارند.
انواع نهان دانه ها: 
۱ – تک لپه ای ها
۲ – دو لپه ای ها
بیش تر بدانید:
مقایسه تک لپه ای ها و دو لپه ای ها:
۱ – از نظر اجزای گل:
در تک لپه ای ها تعداد اجزای گل مضربی از ۳ است.
در دولپه ای ها تعداد اجزای گل مضربی از ۲ یا ۵ است.
 ۲ – از نظر نحوه قرار گرفتن آوند ها در برش عرضی ساقه:
در دولپه ای ها روی یک دایره
در تک لپه ای ها روی چند دایره
۳ – از نظر رگبرگ ها:
در تک لپه ای ها موازی هم هستند.
در دو لپه ای ها غیر موازی اند.
۴ – از نظر دانه:
در تک لپه ای ها دانه یک قسمتی
در دولپه ای ها دانه دو قسمتی
انواع اندام های گیاهان نهان دانه:

۱ – اندام های رویا

۲ – اندام های زایا
اندام های گیاهان دانه دار:
اندام های رویا:
اندام های رویا اندام هایی هستند که در رشد گیاه موثرند.
اندام های رویا شامل ریشه، ساقه و برگ می شوند.
وظیفه اندام های رویا: با جذب آب و موادلازم و انتقال آنها به سلول های غذا ساز و سپس رساندن مواد غذایی ساخته شده به همه سلول های گیاه باعث رشد آن ها می شوند.
اندام های زایا:
اندام های زایا شامل گل و میوه می شوند.
اندام های زایا وظیفه تشکیل دانه و پراکنده شدن آن برای رشد گیاه جدید را به عهده دارند.
ریشه:
وظیفه ریشه:
۱ – کار اصلی ریشه جذب آب و مواد لازم برای غذاسازی گیاه در برگ است.
۲ – ریشه گیاه را در خاک محکم نگه می دارد.
محل ریشه ها: ریشه ها متناسب با نوع گیاه و نوع محیط در سطح خاک پخش می شوند یا آنکه به اعماق آن فرو می روند.
گاهی ممکن است ریشه ها در آب یا هوا قرار داشته باشند.
تارکشنده: ریشه گیاه به کمک تارهای کشنده که مانند مو هستند آب و مواد معدنی را جذب می کند و آن ها را به برگ  می رساند.
وقتی دانه را می کاریم اولین قسمتی که از آن خارج می شود ریشه است.
انواع ریشه:

۱ – ریشه راست

۲ – ریشه افشان
ریشه راست: ریشه ای است که دارای ریشه اصلی و ریشه فرعی
ریشه افشان: ریشه ای است که تفاوتی بین ریشه اصلی و ریشه فرعی در آن وجود ندارد.
ساقه:
بیش تر ساقه ها را به علت آن که در بالای خاک قرار دارند آسان می توان شناخت.
دو کار اصلی ساقه ها:
۱ – شاخه ها و برگ ها را روی خود نگه می دارند.
۲ – آب و نمک های جذب شده از زمین را به برگ ها می رسانند.
کارهای دیگر ساقه ها:
۱ – ذخیره مواد
۲ – در بعضی گیاهان مثل کاکتوس کار غذا سازی
۳– محل عبور آوند ها است.
نیشکر نوعی ساقه است که مقدار زیادی ماده قندی را در خود نگه می دارد.
انواع آوند:

۱ – آوند چوبی

۲ – آوند آبکش
آوند چوبی: آب و مواد معدنی (شیره خام)‌ را از ریشه به برگ می رساند.
شیره خام: آب و مواد معدنی که توسط گیاه جذب می شود.
اوندهای آبکش: مواد غذایی ساخته شده در  برگ (شیره پرورده) را به همه سلول ها می برند.
شیره پرورده: مواد غذایی ساخته شده در برگ
تفاوت آوندهای چوب و آبکش: تعداد و قطر آوند های چوبی بیشتر از آوند های ابکش است.
در گیاهان بیابانی مانند کاکتوس برگ ها به تیغ تبدیل شده اند و کار غذاسازی به عهده ساقه است.
در ساقه چوبی، جوانه هایی در اطراف و انتهای ساقه وجود دارد که رشد طولی ساقه بر عهده آن ها است.
انواع جوانه های روی شاخه:
۱ – بعضی از این جوانه ها به برگ تبدیل می شوند.
۲ – برخی دیگر از این جوانه ها به شاخه تبدیل می شوند.
گیاهان چوبی علاوه بر رشد طولی، رشد قطری هم دارند.
علت افزایش قطر تنه درختان: زیاد شدن آوندها
بیشتر قطر تنه درخت را آوندهای چوب تشکیل می دهد.
بیشتر قطر تنه درخت را آوندهای چوب تشکیل می دهد چون آوند های چوبی خیلی بیشتر از آوندهای آبکش افزایش می یابند.
پیاز خوراکی و سیب زمینی نوعی ساقه هستند که زیر زمین قرار گرفته اند (ساقه زیرزمینی) و دارای اندوخته غذایی هستند.
ساقه زیرزمینی: نوعی ساقه که در زیر زمین قرار دارد.
در ساقه بریده شده تنه درختان تعدادی حلقه وجود دارد.
هر حلقه تیره و روشن در تنه درخت (ساقه بریده شده) مربوط به یک سال رشد درخت است.
حلقه های تیره و روشن بیانگر تراکم آوندهاست.
حلقه های موجود در تنه درختان مجموعه آوندهای چوبی هستند.
برگ:
برگ کارخانه غذا سازی گیاه است.
بیش ترین مقدار سبزینه (کلروفیل) در برگ ذخیره شده است.
سبزینه یا کلروفیل محل غذاسازی گیاه است.
برگ در گیاهان مختلف به شکل های بسیار گوناگون دیده می شود ولی کار اصلی برگ در همه گیاهان تقریبا یکی است.
روزنه: سوراخ های بسیار ریزی که در پوسته نازک پوشاننده پشت و روی برگ ها وجود دارد.
روزنه ها فقط با میکروسکوپ دیده می شوند.
وظیفه روزنه: سلوهای وسط برگ از این راه، کربن دی اکسید هوا را برای عمل غذاسازی و اکسیژن را  برای تنفس می گیرند.
گیاهان هم به اکسیژن و هم به کربن دی اکسید نیاز دارند.
گیاهان کربن دی اکسید را برای فتوسنتز و اکسیژ ن را برای تنفس نیاز دارند.
وظیفه رگبرگ ها: آب و مواد معدنی لازم برای غذاسازی گیاهان را از طریق ساقه به برگ می رسانند.
رگبرگ ها مجموعه ای از آوندها بوده و به آوندهای ساقه و ریشه متصل اند.
اجزای برگ:

۱ – رگبرگ

۲ – دم برگ

۳ – پهنک
لایه های برگ از بالا به پایین:

۱ – روپوست بالایی

۲ – سلو ل های  سبزینه دار
۳ – روپوست زیرین
روزنه ها بیش تر در روپوست زیرین برگ قرا ردارند.
دم برگ قسمتی است که برگ به وسیله آن به ساقه متصل می شود.
پهنک قسمت مسطح برگ که معمولا نازک است.
شکل پهنک در برگ گیاهان مختلف بسیار متفاوت است.
لبه پهنک برگ ممکن است صاف یا دندانه دار یا دارای بریدگی های عمیق باشد.
انواع برگها:

۱ – ساده

۲ – مرکب
برگ ساده برگی است که فقط یک دم برگ دارد.
برگ مرکب برگی است که در آن، به هر دم برگ تعدادی برگچه متصل است.
تفاوت سلول های روپوست و سلول های نگهبان روزنه:
۱ – سلولهای نگهبان روزنه لوبیایی شکل هستد.
۲ – سلولهای نگهبان روزنه کلروپلاست دارند ولی سلول های روپوست کلروپلاست ندارند.
بیش تر بدانید:
سبز بودن برگ به علت وجود سبزینه (کلروفیل) است.
مواد رنگی موجود دربرگ:

  ۱ – سبزینه (کلروفیل)          به رنگ سبز
۲ – گزانتوفیل                    به رنگ زرد
۳ – کاروتن                       به رنگ نارنجی
مواد رنگی دیگری هم در برگ ها تشکیل می شود که به آنها منظره زیبایی می دهد.
علت زردشدن برگ ها در پاییز: در پاییز سبزینه تجزیه می شود ولی دو ماده رنگی دیگر باقی می ماند.
فتوسنتز:
گیاه در برابر نورخورشید، در اثر فتوسنتز، اکسیژن تولید میکند ولی در تاریکی، اکسیژن تولید نمی کند.
سبزینه (کلروفیل) درون دانه هایی به نام کلروپلاست قراردارد.
کلروپلاست مانند آشپزخانه سلول های گیاهی است.
غذاسازی گیاهان مانند تهیه غذا در آشپزخانه است.
کلروفیل مولکول شیمیایی است که همانند سر آشپز تهیه غذا را به عهده دارد.
در انجام غذا سازی مواد رنگی دیگر به مولکول کلروفیل کمک می کنند.
فتوسنتز یعنی عمل غذاسازی در گیاهان
مراحل فتوسنتز:

۱ – بخش از فتوسنتز نیازمند نورخورشید است.
۲ – قسمتی از فتوسنتز به نور احتیاجی ندارد.
مواد مورد نیاز برای غذا سازی گیاهان(فتوسنتز):

۱ – آب

۲ – کربن دی اکسید.
محصولات غذاسازی گیاهان (فتوسنتز):

۱ – اکسیژن

 ۲ – مواد قندی
مواد غذایی ذخیره در گیاهان مختلف:

۱ – در خرما و نیشکر مواد قندی فراوان است.
۲ – در زیتون و بادام مواد چربی زیاد است.
گیاه در سلول های برگ ابتدا مواد قندی را می سازد و سپس آن ها را به مواد دیگری تبدیل می کند.
مواد غذایی تولید شده در برگ از طریق آوند آبکش به جوانه ها، گل، میوه و سایر قسمت های گیاه برده می شود.

دانستنی فصل ۱۰ علوم پنجم به همراه نمونه سوال

فصل ۱۰ خاک باارزش

آموختید که خاک برای کشاورزی لازم است. زیرا مواد معدنی لازم را به گیاه می دهد. گیاهان مواد معدنی را از خاک می گیرند و همراه آبی که از ریشه بالا می رود به اندام های خود می رسانند.

تشکیل خاک:
در طول سالیان دراز و در اثر خرد شدن سنگ ها، ‌خاک تشکیل می شود. این کار به چند صورت انجام می گیرد.
۱- سنگ ها در زیر نور آفتاب در روز، گرم و در شب، سرد شده و در اثر تکرار این کار ترک خورده و خرد می شوند و خاک را به وجود می آورند.
۲- آبی که در زمستان در لابه لای ترک سنگ ها یخ می بندد، باعث می شود آنها زودتر خرد شوند.
۳- ریشه گیاهان باعث به وجود آمدن خاک و خرد شدن سنگ ها می شود.
مواد تشکیل دهنده خاک
جنس خاکی که به وجود می آید بستگی به مواد اولیه سنگی دارد که آن را به وجود آورده است. خاک ممکن است نرم یا زبر باشد. دانه های خاک نرم ریزتر از خاک زبر است. برای تشخیص مواد داخل خاک آزمایش ص ۴۸ کتاب را انجام دهید.
نفوذ‌ آب در خاک:
کشاورزی بدون آب ممکن نیست ولی تنها می دانید که آب در همه نوع خاک به یک اندازه و با یک سرعت نفوذ نمی کند.
خاک و رشد گیاهان:.
‌در حدود سه هزار سال پیش دانشمندی به نام یورستن می خواست بداند که گیاهان برای رشد چه چیزی را از خاک می گیرند. او مقداری برگ خشکیده را از یک مزرعه جمع کرد. آنها را سوزانده و خاکستر باقی مانده را با مقداری آب خالص مخلوط کرد و در ظرف سوراخداری ریخت. یورستن آبی را که از ظرف خارج می شد جمع کرد، آن را چشید و متوجه شد که مزه آن تغییر کرده است او نتیجه گیری کرد که گیاهان موادی را از خاک می گیرند
گیاخاک چیست؟
خاک مزرعه به این دلیل از خاک کنار جاده و بیابان بهتر است که مقداری از باقی مانده بدن گیاهان و جانوران مرده و پوسیده به آن اضافه شده است. به این مواد که رنگ تیره دارند گیاخاک می گویند و این خاک برای کشاورزی لازم است.
فرسایش خاک:
وقتی چند بار در یک خاک کشاورزی صورت گیرد، ‌خاک، مواد مفید خود را از دست می دهد. برای همین مدتی در این زمین کشاورزی صورت نمی گیرد تا زمین دوباره بتواند مواد غذایی کسب کند و برای این کار به زمین کود می دهند. کودها ممکن است گیاهی،‌ حیوانی یا شیمیایی باشند. با اینکه گیاهان از منابع مهم زندگی بشر هستند. ولی متأسفانه زندگی شهر نشینی بخشی از زمین های کشاورزی را از بین برده است

پرسش های بخش ۱۰
در جای خالی کلمه مناسب بنویسید

۱- خاک از خرد شدن سنگ ها ایجاد می شود.
۲- در کشاورزی خاک قسمت رو دارای اهمیت فراوانی است.
۳- مدفوع جانوران یا مواد پوسیده گیاهی را کود می نامند
۴- دانشمندی که ثابت کرد گیاهان برای رشد کردن مواد موردنیاز خود را از خاک می گیرند، یورستن نام داشت.
۵- مهم ترین عامل فرسایش خاک، آب است.
۶- اجزای همه خاک ها مشابه نیستند.

سؤالات تشریحی
۱- خاک چگونه تشکیل می شود؟

وقتی سنگ ها در اثر گرما و سرما تغییر حجم دهند شکاف برداشته و خرد می شوند. خرد شدن سنگ ها به تدریج ادامه پیدا می کند و به خاک تبدیل می شود. سنگ ها بر اثر ساییده شدن در رودخانه نیز تبدیل به خاک می شوند

۲- آیا نوع سنگ در تعداد خاکی که تشکیل می شود تأثیر دارد؟

بله، سنگ های نرم، خاک بیشتری تولید می کنند.

۳- آب در چه نوع خاکی سریع تر نفوذ می کند؟

در خاک های شنی و ماسه ای سریع تر نفوذ می کند.

۴- گیاخاک چیست؟

بقایای گیاهان و جانوران که بر روی خاک قرار می گیرند به تدریج پوسیده شده و مواد مفیدی به خاک اضافه می کنند. این مواد برای کشاورزی لازم است.

۵- چرا خاک مزرعه بهتر از خاک جاده و بیابان است؟

زیرا محتوای بقایای پوسیده شده گیاهان و جانوران است.

۶- خاک کدام قسمت برای کشاورزی مناسب تر است؟

خاک قسمت رویی

۷- برای تقویت خاک چه می کنند؟

به خاک کود اضافه می کنند.

۸- چرا افزایش جمعیت موجب کم شدن زمین های کشاورزی می شود؟

زیرا زمین های کشاورزی برای سکونت شهرنشینان به آپارتمان و مناطق مسکونی و شهرک تبدیل می شود و زمین های کشاورزی کم می شود.

۹- چرا خاک ضعیف می شود؟

برای اینکه مواد مفید خاک توسط گیاه جذب می شود و خاک مواد غذایی خود را از دست می دهد.