نوشته‌ها

آنتی بیوتیک چیست؟

«آنتی‏ بیوتیک» دارویی است که باکتری‏ها و سایر موجودات میکروسکوپی بیماری زا را از بین می‏برد. این داروها به بدن کمک می‏کنند تا به مقابله با بیماری‏ها بپردازد؛ از این رو از آنها برای درمان بسیاری از بیماری‏ها استفاده می‏شود.

واژه آنتی بیوتیک از «آنتی‏بیوسیز» گرفته شده است. آنتی به معنی «ضد» و بیوسیز به معنی «زیست» است. آنتی بیوتیک‏ها فقط انواع معینی از موجودات میکروسکوپی (مثل باکتری‏ها) را از بین می‏برند. در واقع آنتی‏بیوتیک‏ها مواد شیمیایی‏اند که از برخی موجودات ذره‏بینی مثل باکتری و کپک و یا برخی از گیاهان به دست می‏آیند.

عصر استفاده از آنتی‏بیوتیک از حدود سال ۱۹۲۸ میلادی با کشف نوعی «پنی‏سیلین» توسط  «سرالکساندر فلمینگ» آغاز شد. پنی‏سیلین در درمان ذات‏الریه سرفه التهاب گلو، کورک‏ها، زخم‏ها و غیره موثر است. «استرپتومایسین» نوع دیگری ازآنتی‏بیوتیک است که برای درمان بیماری سل استفاده می‏شود.

انواع گوناگون آنتی‏بیوتیک‏ها از جمله «آمپی‏سیلین» «نتراسیکلین»، «کلرومایسین» و غیره برای بهبود و درمان بیماری‏های گوناگون مورد استفاده قرار می‏گیرند. امروزه بیش از ۸۰ نوع آنتی‏بیوتیک شناخته شده وجود دارد. برخی از این داروها فقط  گونه‏های خاصی از موجودات ذره‏بینی را از بین می‏برند؛ در حالی که برخی دیگر طیف وسیعی از انواع مختلف باکتری‏ها را نابود می‏کنند.

دانشمندان هنوز به درستی از نحوه عملکرد آنتی‏بیوتیک‏ها بر ضد عوامل بیماری زا آگاه نیستند. برخی از محققین معتقدند که آنتی‏بیوتیک‏ها از رسیدن اکسیژن به میکرب‏های بیماری زا جلوگیری می‏کنند و در نتیجه موجب مرگ آنها می‏شوند. برخی دیگر می‏گویند آنتی‏بیوتیک‏ها مانع تغذیه میکرب‏ها از بدن می‏شوند؛ به این ترتیب میکرب‏ها در نتیجه فقدان مواد غذایی می‏میرند.

به هر حال آنتی‏بیوتیک‏ها به هر صورت که عمل  کنند، موجب از بین رفتن عوامل بیماری زا می‏شوند. هر ساله میلیون‏ها بیمار در سراسر جهان با استفاده از این داروها بهبود می‏یابند.

در سال ۱۹۳۰ میلادی ۲۰ تا ۸۵ درصد مرگ و میرها در آمریکا‏ ناشی از ابتلا به بیماری ذات‏الریه بود.

در سال ۱۹۶۰ میلادی این میزان به پنج درصد رسید. مرگ و میرهای ناشی از بیماری حصبه نیز از ده درصد به دو درصد کاهش پیدا کرد. آنتی‏بیوتیک‏ها برای درمان بیماری‏هایی مثل عفونت گلو، تب روماتیسمی و غیره نیز به کار می‏رود.

البته این داروها اثرات نامطلوبی نیز دارند. مثلاً ممکن است باعث ایجاد حساسیت شوند. در چنین حالتی، کهیر یا علایم دیگری در بدن ظاهر می‏شود. گاهی اوقات حساسیت و واکنش بدن نسبت به این داروها چنان شدید است که منجر به مرگ بیمار می‏شود. آنتی‏بیوتیک‏ها در برخی از افراد موجب بروز بیماری‏های دیگری می‏شوند.

دسته بندی موادموجوددرطبیعت

دسته بندی مواد

تمام مواد موجود در طبیعت را به دو گروه بزرگ ماده مخلوط و ماده خالص طبقه بندی می کنند.

ادامه این دسته بندی را در نمودار زیر مشاهده کنید.

الف: ماده مخلوط

ماده ای است که از در هم آمیختن دو یا چند ماده حاصل می شود به شرطی که هر ماده ویژگی های خود را حفظ کند.

آب نمک، خاک باغچه ، سالاد، شربت خاک شیر، هوا ، شیشه، انواع آلیاژها و … نمونه هایی از مخلوط هستند.

در محلول های جامد در مایع همیشه جزئ مایع  حلال و جزء دیگر حل شونده است.

در محلول های مایع در مایع جزئی که مقدارش بیشتر است حلال و جزء دیگر حل شونده است.

سالاد، آجیل، شربت خاکشیر، آب گل آلود و … همگی مخلوط ناهمگن هستند.

ب) ماده خالص

ماده ای است که تنها از یک جزء ساخته شده اند به عبارت دیگر ماده خالص ماده ای است که تنها از یک نوع عنصر و یا یک نوع ماده مرکب تشکیل شده است.

اکسیژن، گوگرد ، ئیدروژن و فسفر عنصر خالصند یعنی از مولکولهایی با اتمهای یکسان تشکیل شده اند و آب مقطر، کربن دی اکسید، الکل و نمک طعام مواد مرکب خالصند.

عنصر یا ماده ساده

ماده ای است که از اتم های یکسان ساخته شده است.

فلز

عناصری مانند آهن، مس، طلا، نقره، آلومینیوم و جیوه را فلز می گویند تقریبا همه این عناصر دارای ویژگی های زیر هستند.

نافلزها

عناصری مانند کربن، گوگرد، فسفر، ید ، برم و … را نافلز می گویند نافلزها دارای ویژگی های زیر هستند.

شبه فلز

عناصری که خواص آنها از بین فلز و نافلز قرار می گیرد شبه فلز نامیده می شوند. عناصری مانند: سیلسیوم، آرسنیک، آنتیموان، تلوریم، ژرمانیوم جزء شبه فلز ها محسوب می شوند.

ترکیب

ماده ای است که ذرات سازنده آن از دو یا چند نوع اتم متفاوت تشکیل شده است.

مولکول یک ماه مرکب ممکن است از دو ، سه و … و یا تعداد بسیاری زیادی اتم تشیکل شده باشد.

ناخالصی

ماده خالص در طبیعت کمیاب است و به همراه هر ماده مقداری مواد دیگر وجود دارد به این مواد همراه ناخالصی گفته می شود.

در بیشتر مواقع سعی می شود درجه خلوص مواد را بالا ببرند اما گاهی ناخالصی های همراه مواد سبب بهبود ویژگی ها و افزایش استحکام مواد می شود: مثلا با افزودن ناخالصی به فلزات آلیاژ یا همجوشه ساخته می شود که از نظر استحکام و دوام مطلوب تر است

در جدول زیر با برخی از آلیاژها و کاربردآنها آشنا می شوید.

نوع آلیاژ          فلزات تشکیل دهنده    برخی کاربردها

برنج     مس+ روی      چرخ دنده- ابزارهای علمی

برنز      مس+ قلع       ابزار علمی

مفرغ   قلع+ سرب+ مس+ آشیموان  لوازم آشپزخانه

آمالگان جیوه + مس    پرکردن دندان

فولاد    آهن+ کروم+ کربن      تیرآهن- ماشین- ابزار

نقره استرلنیگ نقره+ مس      قاشق و چنگال

انحلال پذیری

اگر حل کردن شکر در آب را ادامه دهیم به جایی می رسیم که دیگر شکر در آب حل نمی شود به چنین محلولی سیرشده می گوییم.

اگر حلال را گرم کنیم مقدار بیشتری از حل شونده را در خود حل خواهد کرد به این محلول فوق اشباع یا فراسیر شده می گویند بنابراین افزایش دما سبب افزایش انحلال پذیری می شود.

اگر چنین محلول هایی سرد شوند مقداری از ماده حل شده بصورت بلور از محلول جدا می شود یعنی قابلیت حل شدن با کاهش دما کم می شود.

بطور کلی انحلال پذیری یعنی بیشترین مقدار ماده ای که در یک دمای معینی می توانند در ۱۰۰ گرم آب حل شود.

انحلال پذیری گازها: گازها هم مانند جامدات و مایعات در آب حل می شوند، ماهیها از اکسیژن محلول در آب استفاده می کنند. کربن دی اکسیدکربن محلول در نوشابه از ایجاد تغییرات شیمیایی نامطلوب در نوشابه جلوگیری می کند

البته بر خلاف آنچه در بالا گفته شد انحلال پذیری گازها با افزایش دما کاهش می یابند نمودار مقابل این مطلب را نشان می دهد.

همانطورکه از نمودار بر می آید هر چه آب گرمتر شود از مقدار اکسیژن محلول در آن کاسته می شود.

جداسازی اجزاء یک مخلوط

در بیشتر مواقع لازم است که اجزاء یک مخلوط را از هم جدا کنیم. برای تهیه آب شیرین نمک و سایر املاح را از آب جدا می کنند . فراورده های نفتی هم بصورت مخلوط با یکدیگر تحت عنوان نفت خام یافت می شوند.

زمانی می توان اجزاء یک مخلوط را از هم جدا کرد که اجزاء حداقل در یک ویژگی با هم اختلاف داشته باشند.

الف) صاف کردن

از این روش هنگامی استفاده می شود که اجزاء مخلوط از نظر اندازه ذرات با هم تفاوت داشته باشند. الک کردن آرد، جداکردن شن و ماسه از یکدیگر، جداکردن تفاله از چای نمونه هایی از صاف کردن هستند.

ب) سرریز کردن

هنگامی از این روش استفاده می شود که یک جزء از جزء دیگر سبک تر باشد. اگر مخلوط آب روغن بی حرکت بماند چون روغن از آب سبک تر است بر روی آب قرار می گرید و می توان با سر ریز کردن و یا با استفاده از وسیله مقابل که قیف جدا کننده یا قیف دکانتور نامیده می شود آنها را از هم جدا کرد.

ج) تبلور

از روش تبلور برای جدا کردن جزء جامد از مایع استفاده می شود . اگر مخلوط جامد در مایعی مانند آب نمک را سرد کنیم از آنجا که انحلال پذیری با کاهش دما کم می شود مقداری از حل شونده بصورت بلور در ته ظرف ته نشین می شود.

د) تقطیر ساده

از تقطیر ساده برای جداکردن دو جزء مایع مخلوط که نقطه جوش متفاوت دارند استفاده می شود مثل الکل از آب

ه) تقطیر جزء به جزء

از این روش برای جدا کردن اجزاء مخلوط چند مایع که نقطه جوش متفاوت دارند استفاده می شود اجزاء نفت خام را به همین روش از هم جدا می کنند. به این ترتیب که نفت خام را تا ۴۰۰ درجه سانتیگراد حرارت می دهند تا بسیاری از اجزاء آن بجوش آیند و بصورت بخار در آیند. نفت خام حرارت داده شده را به قسمت پایین دستگاهی به نام برج تقطیر می فرستند بخارات حاصل هنگام صعود از دستگاه به سینی های نصب شده برخورد کرده و بر اساس تفاوت نقطه جوش به مایع تبدیل و از هم جدا می شوند.