نوشته‌ها

ویژگی های خارتنان یا خارپوستان

خارتنان

سطح خارجی بدن اغلب این جانوران از خارهای نوک تیزی پوشیده شده است و همگی دریازی هستند . خارتنان تفاوت های عمده ای بارزی با دیگر جانوران دارند . به نظر می رسد که خارتنان مسیر تکاملی کاملا جداگانه ای نسبت به دیگر جانوران داشته اند . از لحاظ مراحل جنینی ، به ویژه تقارن شعاعی به مهره داران شباهت دارند . از سوی دیگر به خاطر داشتن تقارن شعاعی و ساختار درونی ساده در دوران بلوغ آن ها را در گروه بی مهره ها (حتی بی مهرگان ساده مثل کیسه تنان ) قرار می دهند . خارتنان در بستر دریاها از سواحل تا اعماق ده هزار متری زندگی می کنند . از نمونه های آشنای آن ها می توان ستاره دریایی ، توتیا ، خیار دریایی و لاله دریایی را نام برد .

مشخصات عمومی رده خارتنان

۱٫ بدن آن ها بند بند نیست . تقارن در جانور بالغ شعاعی و در نوزادان دو طرفی است . بدن دایره ای ، استوانه ای یا ستاره ای شکل دارند و سر مشخص ندارند .

۲٫ دستگاه عصبی شامل حلقه های عصبی دوردهانی و اعصاب شعاعی دارند ، مغز ندارند ، اندام های حسی آن ها محدود اما دارای گیرنده هایی برای گرفتن محرک های نوری ، صوت ، چشایی و لمسی هستند .

۳٫ بدن از لایه اپیدرمی پوشیده شده است . در زیر اپیدرم اسکلت داخلی از جنس ترکیبات آهکی با منشا مزودرمی قرار دارد .

۴٫ دستگاه گوارش کامل و در برخی نمونه ها فاقد مخرج است .

۵٫ وجود یک سیستم گردش آب از اختصاصات منحصر به فرد آن هاست .

۶ . حرکت به کمک پاهای لوله ای ، خارها یا حرکت بازوها که از صفحه ی مرکزی مجزا شده اند ، صورت می گیرد .

۷٫ دستگاه گردش خون تکامل چندانی ندارد . تنفس به کمک آب شش های بسیار کوچک و پاهای لوله ای انجام می شود و دستگاه دفعی ندارند .

۸ . قدرت ترمیم در آن ها فوق العاده است ؛ به طوری که اگر قطعه ای از بدن (مثلاً یکی از بازوها ) جدا شود ، مجدداً بازوی جدیدی به جای آن ساخته می شود . حتی یک بازو ممکن است خود به تنهایی تبدیل به یک خارتن جدید شود .

۹٫ جنس ها از هم جدا و لقاه معمولاً خارجی است . این جانوران در مرحله ای از رشد جنینی متحرک هستند و تقارن دو طرفی دارند . اما در مرحله بلوغ حرکت کند و تقارن شعاعی است .

طبقه بندی خارتنان

حدود ۶۰۰۰ نوع خارتن زنده و ۲۰۰۰۰ نوع خارتن فسیلی شناخته شده اند . خارتنان به زیر شاخه ها ، رده ها و راسته های گوناگون طبقه بندی می شوند . در این جا ۵ رده عمده ی ان ها را به اختصار مطالعه می کنیم .

رده ی ستاره سانان یا استروئید (Asterozoa) :

شکل ظاهری ـ بدن از یک صفحه ی مرکزی که از ۵ بازو جدا می شود ، تشکیل شده است . بدن پهن ، قابل انعطاف تر و پوشیده از اپیدرم مژک دار و رنگدانه دار است . دهان در سطح زیرین و مخرج در سطح فوقانی قرار دارد . در سطح زیرین هر یک از بازو ها شیاری است که از ان دو ردیف پاهای لوله مانند و ظریف خارج می شود . این پاها به وسیله ی ردیف هایی از خار حفاظت می شوند .

اندام های داخلی ـ همان طور که گفته شد در زیر اپیدرم ، اسکلت داخلی قرار دارد که از به هم چسبیدن قطعات آهکی تشکیل شده اند . خارها به اسکلت داخلی متصل اند .

حفره های عمومی ، دفع و تنفس ـ حفره ی عمومی پُر از مایع لنف گونه ای است که بین اندام ها را پُر می کند و دارای سلول هایی به نام آمِبو سیت (سلول های آمیبی ) است . این مایع به درون زواید کوچکی به نام پاپی نفوذ می کند . پاپی ها دیواره نازکی دارند و مبادلات گازی تنفسی بین لنف و آب را انجام می دهند . ماده ی زاید نیتروژن دار ، امونیاک است که هم از طریق پاهای لوله ای و هم از طریق پاپی ها به خارج از بدن رانده می شود .

سیستم گردش آب ـ سیستم گردش آب منحصر به خارتنان است . این دستگاه از ۵ مجرای شعاعی (به تعداد بازوها) که همگی به یک مجرای مرکزی متصل اند ، تشکیل شده است . در سطح پشتی بدن جانور ، صفحه ای به نام مادرپوریت وجود دارد که از طریق منفذ روی آن ، آب وارد کانال سنگی و سپس داخل مجرای مرکزی می شود . مجاری شعاعی از مجرای مرکزی منشعب می شود . در  مسر مجاری شعاعی ، پاهای لوله ای در زیر بدن وجود دارند که با پُر شدن از آب ، از سطح زیرین بیرون می آیند و طویل تر از حد معمول می شوند . در انتهای پاهای لوله ای بیشتر ستاره های دریایی ، بخش بادکش مانندی وجود دارد که ممکن است به اشیای مختلف بچسبد . عمل هماهنگ این پاها باعث جا به جا شدن جانور است . پاهای لوله ای به اشیای نرم مانند ماسه نمی چسبند ، به همین دلیل حرکت ستاره دریایی در چنین محل هایی دچار اشکال می شود .

تغذیه و دستگاه گوارش ـ دهان در صفحه ای در سطح زیرین بدن قرار دارد . دهان به وسیله ی مری کوتاهی به معده متصل می شود . معده شامل دو بخش کاردیاک و پیلوریک است و کاردیاک بزرگ تر است . به بخش پیلوریک ۵ جفت غده ی گوارشی می پیوندند . روده ، کوتاه و بعد از آن مخرج قرار دارد که چندان مشخص نیست .

بسیاری از ستاره های دریایی گوشت خوارند و از نرم تنان ، سخت پوستان ، گرم های پرتار ، خارپوستان دیگر ، دیگر مهره داران و ماهی های کوچک تغذیه می کنند . برای مثال ، ستاره دریایی ، دو کفه ی یک نرم تن را از هم باز می کند ، سپس بخش کاردیاکی معده خود را خارج و وارد فضای بین دو کفه می کند ، محتویات نرم ( یعنی اندام های داخلی ) طعمه ی خود را می مکد و مجدداً معده را به محل اول بر می گرداند .

دستگاه عصبی ـ دستگاه عصبی شامل یک حلقه عصبی در اطراف دهان و اعصاب اصلی مربوط به هر بازو است . اندام های حسی چندان رشدی ندارند . گیرنده های حسی تقریباً در تمامی بدن پراکنده اند . ستاره دریایی به طور کلی نسبت به تغییرات دما ، تماس ، وضع شیمیایی و نور واکنش نشان می دهد و در شب فعال تر است .

تولید مثل ـ جنس های نر و ماده ستاره دریایی از هم جدا اند . در فصل تولید مثل ، یعنی تابستان ، اسپرم ها و تخمک ها به تعددا فراوان داخل آب ریخته می شوند تا در آن جا لقاح صورت گیرد . پس از لقاح ، از هر تخم یک جنین حاصل می شود که آزادانه شنا می کند و پس از مدتی در جایی ساکن می شود تا برای رسیدن به بلوغ ، مراحل خاصی را بگذارند .

همان طور که گفته شد قدرت ترمیم در خارتنان زیاد است به طوری که یک بازوی جدا شده ممکن است ۵ بازوی دیگر را بسازد و به جانور کاملی تبدیل شود .

رده ی مار سانان (Ophiuroidea) :

جانوران این رده صفحه ی مدور کوچکی دارند که از آن بازوهای طویل ، باریک و شکننده ای جدا می شود . آن ها در آب های سطحی یا در عمق دریاها ، در پناه سنگ ها یا در درون ماسه ها ، زیست می کنند و در شب فعال اند . سایر ویزگی های آن ها کم و بیش شبیه ستاره های دریایی است .

رده ی توتیاها یا  خارسانان (Echinoidea) :

توتیا ، سکه ی دریایی و خارسانان قلبی شکل ، مثال هایی از این رده اند . بدن این جانوران مدور و بدون بازوست ، اما خارهای بلند و متحرک ، سطح بدن را می پوشانند . این جانوران ، در روی صخره ها و یا در گل و لای دریاها زندگی می کنند . حرکت آن ها به کمک خارهای روی بدن و پاهای لوله ای است .

رده ی خیار سانان (Holothuroidea) :

نمونه ی مهم آن ها خیار دریایی است . این جانوران ضمن آن که تقارن شعاعی دارند ، در طول محور قائم بدن ، رشد بیشتری کرده اند . دهان در سطح فوقانی و مخرج در سطح تحتانی قرار دارد ، حرکت آن ها کند و به کمک پاهای لوله ای است . غذای ان ها بیشتر پس مانده های غذایی دیگر جانوران است که به وسیله ی بازوانی که در اطراف دهان قرار دارد ، به درون لوله گوارش وارد می شوند .

رده ی لاله سانان یا لاله وشان (Crinoidea) :

شباهت های زیادی به گیاهان دارند . از خطوط جزر و مد گرفته تا اعماق زیاد آب دیده می شوند . جانور به کمک بخش ساقه مانندی به کف دریا ثابت می شود . بخشی که از آن بازوها جدا می شود ، کالیکس نام دارد . غذای لاله دریایی از جانوران میکروسکوپی شناور در آب (پلانگتون ها ) تامین می شود .

پیدایش و تکامل خارتنان :

شواهد جنین شناسی نشان می دهد که اجداد خارتنان تقارن دوطرفی داشته و تقارن شعاعی خصیصه ای است که در مراحل بعد به وجود آمده است . گرچه واضح است که تقارن در اجداد خارتنان دوطرفی است ، اما این که اجداد اولیه حرکت آزاد داشته اند یا خیر ، جای بحث و گفتگو دارد .

اصول ساختمان خارتنان (از قبیل تقارن شعاعی ، وجود سیستم گردش آب و اسکلت داخلی جلدی ) اشتقاق دیگر گروه ها را از خارتنان ناممکن ساخته است ، اما همین ویژگی موجب موفقیت و سازگاری جالب توجه این گروه شده است .

خارتنان و آدمی :

خارتنانی مانند ستاره دریایی که دیگر جانوران را صید می کنند ، یکی از حلقه های بالایی را در زنجیره غذایی دریاها به وجود می آورند . آدمی در برخی نقاط ساحلی ، به عنوان غذا آن ها را به مصرف می رساند . برخی خارتنان هم با خوردن بعضی از جانوران دریایی ، که غذای آدمی را تشکیل می دهند ، (برای مثال نرم تنان ) به آدمی زیان می رسانند .

زیست شناسان به طور گسترده ای از خارتنان در مطالعات جنین شناسی استفاده می کنند . مشاهده ی نحوه لقاح و مراحل تکامل جنینی ، به طور دقیق در خارتنانی مانند توتیا از فعالیت های آزمایشگاهی روزمره دانشجویان و حتی دانش آموزان دبیرستانی است .

خارتنان یا خارپوستان گروهی از بی مهرگان هستند که تعداد گونه های آنان به ۶۰۰۰ نوع می رسد.

این جانداران در سطح بدن یا زیر پوستشان خارهایی از جنس کربنات کلسیم دارند که در حقیقت در حکم اسکلت جاندار است، از این رو آنان را خارپوست می نامند.

ویژگی های خارتنان یا خارپوستان:

این جانداران آبزی دارای ویژگی های جالبی هستند. محل زندگی آنان آب های گرم دریاها است و در آب های ساحلی کم عمق تا اعماق ده هزار متری دیده می شوند.

خارتنان یا خارپوستان مغز ندارند و سیستم عصبی آن ها ازحلقه ای دور دهانی تشکیل شده است که اعصابی از آن منشعب شده اند.در بدن آن ها گیرنده هایی وجود دارد که به محرک های لمسی، چشایی، نوری و صوت واکنش نشان می دهند.

این جاندران لوله گوارش کاملی دارند ولی اثری از دستگاه گردش خون، تنفس و دفع در آن ها دیده نمی شود. در عوض اعمال این دستگاه ها توسط دستگاه گردش آب انجام می شود.

دستگاه گردش آب خارتنان یا خارپوستان از مجراهایی تشکیل شده است که به یک مجرایی مرکزی متصل اند.

یکی از اندام های موثر در حیات این جانداران پاهای لوله ای است. این پاها در مسیر مجراهای دستگاه گردش آب قرار گرفته اند. زمانی که مجراها از آب پر می شوند، پاهای لوله ای از زیر بدن جاندار بیرون می آید و به جاندار کمک می کنند تا به نقاط سفت بچسبند.

دگردیسی از توانایی های خارتنان یا خارپوستان است یعنی می توانند قسمت های از دست رفته بدن را ترمیم کنند. مثلا اگر بازوی یک ستاره دریایی قطع شود، پس از مدتی جایگزین می شود.

بنابراین ویژگی های خارتنان یا خارپوستان را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

  1. مغز ندارند.
  2. دستگاه گردش خون، تنفس و دفع ندارند.
  3. دستگاه عصبی حلقه مانند دارند.
  4. آبزی اند و در دریاها زندگی می کنند.
  5. دستگاه گردش آب دارند.
  6. قادر به دگردیسی هستند.

توتیا، ستاره دریایی، لاله دریایی،ستاره شکننده، سکه شنی و خیار دریایی نمونه هایی از خارپوستان هستند.

بی مهرگان و انواع آنها(تحقیق)

 

مقدمه

جانوران موجودات زنده‌ای هستند که با خوردن موجودات زنده‌ی دیگر تغذیه می‌کنند. جانوران قادر نیستند غذاسازی کنندو به جز تعداد معدودی، آنها قادر به جابه‌جایی هستند و بدن آنها از تعداد زیادی سلول ساخته شده است.

دست کم یک میلیون گونه‌ی متفاوت از جانوران وجود دارد و هر روز تعداد بیشتری از آنها کشف می‌شوند.

جانوران تقریباً همه جا هستند. برخی در جنگل‌ها، دشت‌ها، یا در کوهستان‌های بلند زندگی می‌کنند. برخی در رودخانه‌ها، دریا‌ها یا غارهای تاریک زندگی می‌کنند. آن‌ها چیزهای بسیاری می‌خورند بعضی از گیاهان تغذیه می‌کنند، «گیاه خوار» و برخی از گوشت جانوران دیگر تغذیه می‌کنند «گوشت خوار» تنها عده‌ی کمی از آن‌ها هم گیاه و هم جانور می‌خورند. آن‌ها را «همه چیز خوار» می‌نامند. برخی از آنها که انگل نامیده می‌شوند در بدن جانوران زنده‌ی دیگر زندگی می‌کنند.

سلسله‌ی جانوران را بر اساس داشتن یا نداشتن ستون مهره‌ها به دو شاخه طبقه‌بندی می‌کنند.

۱- بی‌مهره‌گان

۲- مهره داران

مهره داران

جانورانی هستند که ستون مهره دارند. در تمام مهره داران ستون مهره و سایر استخوان‌های اسکلت از بدن محافظت می‌کنند. مهره داران پنج رده‌ی بزرگ دارند که عبارتند از: ماهی‌ها –دوزیستان – خزندگان – پستانداران و پرندگان

بی‌مهره‌گان

بی‌مهره به معنای بدون ستون مهره است. بیش‌تر جانوران موجود در جهان بی‌مهره‌اند. البته بدن همه جانوران بی‌مهره کاملاً نرم یا بی‌حفاظ نیست. برخی از آنها یک پوسته‌ی سخت بیرونی دارند. این پوسته به صورت زره عمل می‌کند اما در عین حال بر خلاف استخوان‌های ما به جای درون از بیرون نوعی اسکلت برای بدن جانور به وجود می‌آورد. زره برخی از بی‌مهره‌گان مانند خرچنگ‌های دریایی- عقرب‌ها – حشره‌ها بند بند است. زره‌ی بقیه‌ی بی‌مهره‌گان مانند حلزون‌ها و صدف‌ها نسبتاً سخت است. بیش‌تر جانوران بی‌مهره جثه‌ی کوچکی دارند. بسیاری ازآنها درآب زندگی می‌کنند و شناوری در آب سبب می‌شود که وزن آن‌ها کاهش یابد و بتوانند وزن خود را تحمل کنند.

انواع بی‌مهره‌گان

بی‌مهره‌گان به دو دسته‌ی ساده و پیشرفته تقسیم می‌شوند. بی‌مهره‌گان ساده شامل اسفنج‌ها –کیسه تنان – کرم‌ها می‌شود. بی‌مهره‌گان پیشرفته نیز شامل نرم تنان – خارتنان و بندپایان می‌شود.

بی‌مهره‌گان ساده

(کمترین گوناگونی سلول‌ها و اندام را دارند)

اسفنج‌ها:

بیش از بیست هزار گونه هستند. این جانوران از تعداد زیادی یاخته ساخته شده‌اند که شبکه ای از لوله تشکیل می‌دهند.این یاخته‌ها اندام تشکیل نمی‌دهند بلکه هر یک به طور جداگانه تغذیه و نفس می‌کشند.

کیسه تنان:

بدن آنها چندین نوع سلول برای کارهای تخصصی مانند گوارش- حرکت- حس کردن و… دارد. کیسه تنان مانند اسفنج‌ها در آب زندگی می‌کنند و اقسام زیادی از آنها در آب‌های گرم – شور و کم عمیق هستند. این جانوران به دو صورت متحرک مانند عروس دریایی و گروهی که قادر به جابه‌جایی نیستند مانند مرجان‌ها هستند.

کرم‌ها:

کرم‌ها را بر اساس درجه پیچیدگی بدن به سه گروه کرم‌های پهن – لوله‌ای و کرم‌های حلقوی تقسیم می‌کنند. درجه پیشرفتگی ساختمان در بدن کرم‌های حلقوی به حدی است که دانشمندان آنها را جزو بی‌مهره‌های پیچیده قرار می‌دهد.

بی‌مهره‌گان پیشرفته

تخصصی شدن سلول‌ها بیش‌تر شده و بدن همه دستگاه‌ها را دارد.

بندپایان

بیش‌ترین تعداد جانورانی که با ما زندگی می‌کنند از گروه بندپایان هستند. بندپایان بیش از یک میلیون گونه‌اند. بندپایان را از روی تعداد پاها- شاخک‌ها و قطعات بدن به چهار گروه بزرگ طبقه‌بندی می‌کنند. عنکبوتیان- سخت پوستان- هزارپایان- حشرات.

خارتنان:

این گروه جانوران نسبتاً  کمیاب هستند- همه انواع آنها در دریا آن هم در دریای گرم زندگی می‌کنند. خارتنان دستگاه تنفس – گدش خون و دفع ندارند. به جای دستگاه گردش آب دارند.

نرم تنان:

این گروه از جانوران تقریباً ۱۲۸۰۰۰ گونه می‌باشند.همه نرم تنان به جز تعداد معدوی در آب زندگی می‌کنند. بدن بیشتر نرم تنان را صدف آهکی از بیرون می‌پوشاند هر چه صدف بزرگ‌تر و سنگین‌تر باشد حرکت جانور کندتر است.

نرم تنان Mollusca

نرم تنان پس از بندپایان (arthroda) بزرگترین و متعددترین شاخه جانوری می‌باشند که در اقیانوس‌ها- آب‌های شیرین و نقاط مختلف خشکی‌ها و به طور کلی در همه جا یافت می‌شوند.

نرم تنان دارای اندازه‌های مختلفی هستند. گونه‌ای از سفالوپوداها به نام الکیتئوتیسarchiteathis بسیار بزرگ است و طول صدف پیچشی آن گاهی تا ۲۰ متر می‌رسد. سفالوپودا بزرگترین جانور بی‌مهره است. در مقابل نرم تنان کوچکتر به اندازه کمتر از میلی‌متر نیز مشاهده می‌شوند.

بسیاری از نرم تنان صدف‌های ضخیم و سنگینی دارند اما در داخل صدف بدنی نرمی دارند. نرم تنان دارای بدن نرم و بدون بند هستند. منشاء آنها در مسیر تکاملی کاملاً مشخص نیست. این موجودات هم به کرم‌های بندار و هم به کرم‌های پهن شباهت دارند.

قسمت‌های مختلف بدن نرم تنان

بدن نرم تنان از چهار قسمت تشکیل می‌شوند که عبارتند از:

قسمتی که سر نامیده می‌شود و شامل دهان- شاخک‌های حسی و چشم‌ها است.

قسمت پاها که در شکم قرار داشته و عضلانی است.

توده احشایی که در پشت حیوان قرار داشته و شامل اندام‌هایی چون روده – کلیه و سیستم تولید مثل می‌باشد.

ساختمان و ترکیب صدف در نرم تنان

صدف نرم تنان از دو ماده تشکیل شده است:

پریوستراکوم: که شامل مواد ارگانیکی متراکم می‌باشد.

مواد کانی صدف: که شامل کلسیت و یا آراگونیت و یا هر دو می‌باشندکه به نستبی با هم ترکیب شده‌اند.

 انواع نرم تنان

نرم تنان به شش گروه اصلی تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

 تک لاکه‌ای‌ها (۸ گونه)

در اعماق آب‌های سواحل آمریکای شمالی و جنوبی یافت می‌شوند. این‌ها را می‌توان فسیل‌های زنده نامید. چون اجداشان بیش از ۵۰۰ میلیون سال قبل زندگی می‌کردند. این جانوران به صدف کوهی شبیه‌اند و چندین ردیف آبشش دارند، مانند نئوپلینا.

چند لاکه‌ای‌ها (۵۰ گونه)

شامل کیتون‌ها می‌شوند که در سواحل یا آب‌های کم عمق زندگی می‌کنند. صدف اینها از ۸ صفحه تشکیل شده است و پای نیرومندی دارند که آنها را محکم روی سنگ‌های ساحل نگه می‌دارد تا در برابر ضربه امواج مقاومت کنند. این جانوران شاخک یا چشم ندارند و برای غذا خوردن با زبانشان گیاهان و جانوران ریز را روی سنگ‌ها می‌لیسند.

شکم پایان (۳۵۰۰۰ گونه)

انواع حلزون‌های خشکی و دریا را شامل می‌شوند. روی سرشان چشم و شاخک دارند و یک پای عضلانی حرکت می‌کنند. بیشترشان یک صدف دارند که در حلزون‌های معمولی به صورت مارپیچی است. شکم پایان در جاهای مختلفی از جمله بیابان‌ها، اقیانوس‌ها و اب شیرین زندگی می‌کنند. هم از گیاهان و هم از جانوران تغذیه می‌کنند.

ناوپایان (۳۵۰ گونه)

به این‌ها صدف‌های عاجی هم می‌گویند چون مثل عاج فیل می‌مانند. ناوپایان در اعمال زیر شن زندگی می‌کنند تا امواج آب آن‌ها را نبرد و برای به دام انداختن غذا، از شاخک‌هایی که اعضای مکنده‌ای در انتهای خود دارند استفاده می‌کنند.

دوکفه‌ای‌ها (۸۰۰۰ گونه)

صفد لولا داری دارند که از دو قطعه تشکیل شده است. همه این‌ها در آب زندگی می‌کنند و بسیاری از آنها می‌توانند با پایشان درماسه یا گل نقب بزنند. آب به درون آبشش‌هایشان کشیده می‌شود و در آن جا آبشش‌ها اکسیژن و ذرات ریز غذا را جدا می‌کنند. نمونه بارز دو کفه‌ای‌ها اسکالوپ می‌باشد.

سرپایان (۶۰۰۰ گونه)

این رده تکامل یافته‌ترین رده شاخه نرم تنان و تنها رده شامل شناگرهای فعال با اعضای حسی و چشم‌های مخصوص هستند. اگرچه از دوکفه ای‌ها نیز تعدادی مثل پکتن و کاردیوم دارای چشم هستند و گاهی شنا می‌کنند. سرپایان منحصراً در محیط‌های  دریایی زندگی می‌کردند. آنها شامل بزرگترین بی‌مهره‌گان مثل ارکیتپوس به اندازه ۲۲ متر طول (شامل بازوها) هستند که برنی قیفی شکل داشته و بازوها به شکل پا تغییر می‌کنند. سرپایان امورزی معمولاً آرواره‌های قوی دارند. اما «رادولا» نسبت به شکم پایان گوناگون نیست. سرپایانی دارای مهمترین سنگواره‌های مشخص از دونین تا پایان کرتاسه هستند.

سرپایان شامل اسکوپیدها، اختاپوس‌ها و ده پایان می‌شوند. بیش‌تر اینها صورت ندارند اما قسمت‌های نرم بدنشان در کیسه‌ی عضلانی محکمی محافظت می‌شود. سرپایان چند شاخک دارند که مکنده‌های انتهایشان برای گرفتن غذا است و لوله‌ای دارند که آب به دورن آن تلمبه می‌شود تا بتوانند مانند جت حرکت کنند. همه اینها مغزهای بزرگ و چشم‌های مرکب دارند.

الف) اختاپوس‌ها

اختاپوس‌ها خویشاوندان حلزون هستند. صدف محافظ ندارند اما بدنی انعطاف‌پذیر دارند طوری که می‌توانند وارد سوراخ‌های کوچک شوند و در آن جا از دست دشمنانی مانند مارماهی در امان باشند.

بخشاصلی بدن اختاپوس کیسه‌ای از پوست و ماهیچه است. در درون این کیسه آبشش‌ها و سایر بخش‌های  نرم بدن قرار دارد. در جلو، سر به یک طرف کیسه چسبیده است. هنگامی که دهانه کیسه باز است؛ آب وارد می‌شودو به آبشش‌ها اکسیژن می‌رساند. سپس کیسه می‌تواند به دور گردن فشرده شود و آب را از راه لوله‌ای با فشار بیرون بفرستد. فواره آب نسبتاً قوی است و در نتیجه اختاپوس با فشار به جلو رانده می‌شود و در واقع می‌تواند خیلی سریع حرکت کند.

اختاپوس‌ها بینایی خوبی دارند چون چشمان بزرگی دارند که ساختمان آن‌ها بسیار شبیه به چشم پستان داران است. آنها همه شکارگرند و موجوداتی مانند خرچنگ را می‌گیرند و با بادکش موجود بر روی هشت بازوی بلند دور دهانش نگه می‌دارند. هنگامی که اختاپوس طعمه‌اش را می‌گیرد در نتیجه گزش با منقار شاخی خود نوعی سم مؤثر بر اعصاب به آن تزریق می‌کند به طوری که جانوران قوی نیز به سرعت از پای در می‌آیند.

ب) اسکوییدها

از خویشاوندان حلزون هستند ولی صدف ندارند و در عوض یک بافت نگه دارنده‌ی سفت و شاخی در داخل بدن کیسه ای خود دارند. این بافت، قلم نام دارد. چون اسکویید‌ها کیسه‌های جوهری هم دارند گاهی به آنها جانوران قم دوانی هم می‌گویند. سر این جانوران با چشم‌های درشت و مغز بزرگشان در جلو بدن کیسه‌ای آنها قرار دارد. هشت بازوی بلند دور دهان آنها را گرفته است و دو شاخک بلندتر هم دارند.

بیش‌تر اسکوییدها دراقیانوس‌ها زندگی می‌کنند. آن‌ها با بیرون راندن آب به جلو حرکت می‌کنند. بعضی از آنها آن قدر سریع حرکت می‌کنند که می‌توانند بر فراز امواج تا فاصله ۲۰ متر یا بیش‌تر به پرواز درآیند.

غذای اسکوییدها بیش‌تر ماهی است که با شاخک‌های درازشان آن را می‌گیرند. این شاخت هم مثل بازوهای اسکویید مکنده‌هایی دارند که اغلب چنگال‌دار است و طعمه‌ی لغزنده را می‌گیرد. اسکویید‌ها خود غذای بسیاری از جانوان‌اند. اسکوییدهای بزرگ که در اعماق دریاها زندگی می‌کنند بخشی از غذاهای مهم نهنگ هستند.

بیش‌تر اسکوییدها دراعماق تاریک دریا از اندام‌های نورافشان رنگی برای ارتباط با یکدیگر و دفع مهاجمان استفاده می‌کنند. معمولاً حداقل یک اندام نورافشان در نزدیکی چشم‌های اسکویید هست تااسکویید بر اثر نوری که ماهیان شکارچی پخش می‌کنند دید خود را از دست ندهد.