رگهادربدن ما

رگ ها عبارتند از:

سرخرگ:رگ هایی که خون را از قلب خارج می کنند، “شریان” یا “سرخرگ”نام دارند.دیواره ی سرخرگ ها کلفت و ماهیچه ای است.

سیاهرگ:رگ هایی که خون را به قلب می آورند، “ورید” یا “سیاهرگ” نام دارند.دیواره ی سیاهرگ ها نازک است.

مویرگ:وقتی سرخرگ وارد اندامی می شود، مانند ریشه ی گیاه شاخه شاخه می شود و در آخر به رگ های بسیار باریکی که دیواره ی آن ها بسیار نازک است، تبدیل می شود. به این رگ های کوچک”مویرگ”می گویند. مویرگ ها خون را بین سلول ها توزیع می کنند. یعنی غذا و اکسیژن را به سلول ها می دهند و کربن دی اکسید را از آن ها می گیرند.

رگ ها در همه ی قسمت های بدن وجود دارند و خون در آن ها جریان دارد. اگر رگ ها وجود نداشته باشند یا اگر خون درون آن ها نباشد، سلول ها چون قادر به تغذیه نیستند، بعد از مدت کوتاهی می میرند.

رگ ها می توانند گشاد یا تنگ شوند. به عنوان مثال عضلات هنگام کار به مواد غذایی بیشتری نیاز دارند پس رگ ها گشاد می شوند تا خون بیشتری را به عضلات برسانند.

آئورت:خون غنی از اکسیژن، بطن چپ را از طریق آئورت ترک می کند. آئورت بزرگ ترین رگ خونی ماست. به قطر تقریبی ۵/۲ سانتی متر.چندین سرخرگ بزرگ از آئورت منشعب می شود و خون را به سمت بالای بدن می برد. سپس آئورت از پشت قلب به طرف پایین انحنا می یابد و سرخرگ های زیادی از آن انشعاب می یابند که خون اندام های حفره ی شکم و پایین بدن را تامین می کنند.

بزرگ سیاهرگ زیرین و زبرین:خون کم اکسیژن اندام های فوقانی و سر به هم متصل شده و یک سیاهرگ بزرگ به نام بزرگ سیاهرگ زبرین را به وجود می آورد.سیاهرگ بزرگ دیگری به نام بزرگ سیاهرگ زیرین خون کم اکسیژن اندام های تحتانی را حمل می کند. هردو بزرگ سیاهرگ، خون را وارد دهلیز راست می کنند.

سرخرگ ها و سیاهرگ ها به وسیله ی جهت جریان خونی که در آن ها منتقل می شود، مشخص می شوند نه به وسیله ی کیفیت خونی که دارند. اگر چه بیشتر سرخرگ ها، خون پر اکسیژن و اغلب سیاهرگ ها خونی که اکسیژن خود را از دست داده است، دارند. موارد استثنای مهمی نیز وجود دارند. به طور مثال، ما دو سرخرگ به نام سرخرگ های ششی داریم که خون کم اکسیژن را از قلب به شش های ما منتقل می کنند و همچنین دارای چهار سیاهرگ ششی هستیم که خون پر اکسیژن را از شش ها به قلب باز می گردانند.

انواع دستگاه گردش خون در جانوران

تک سلولی ها و پر سلولی های ابتدایی مثل اسفنج و کیسه تنان دستگاه گردش خون ندارند.چون ساختار بدنی آن ها طوری است که تک تک سلول های آن ها با محیط بیرون در ارتباط هستند و می توانند مستقیم از بیرون اکسیژن و غذا گرفته و مواد زائد خود را پس می دهند.اما همه ی مهره داران و بسیاری از بی مهره ها مثل حشرات،کرم خاکی و … دستگاه گردش خون دارند.

گردش خون را می توان از جهات مختلف دسته بندی کرد

انواع دستگاه گردش خون در جانوران

۱_باز: مویرگ ندارند مثل:حشرات

۲_بسته: مویرگ دارند مثل:کرم خاکی

انواع دستگاه گردش خون در مهره داران

۱_ساده: اگر خون توسط یک رگ از قلب خارج شود مثل ماهی

۲_مضاعف:اگر خون توسط دو رگ از قلب خارج شود مثل همه به جز ماهی

از نظر خون داخل قلب

۱_ناقص:خون روشن و تیره با هم داخل قلب مخلوط می شوند

۲_کامل:خون روشن و تیره با هم داخل قلب مخلوط نمی شوند

گردش خون انسان به دو بخش بزرگ و کوچک تقسیم می شود

گردش کوچک خون:سیاهرگ ها خون را از نقاط مختلف به دهلیز راست قلب می آورند.با انقباض دهلیز راست،خون از دهلیز راست از طریق دریچه ی سه لتی وارد بطن راست می شود. بعد با انقباض بطن راست خون از بطن راست از طریق سرخرگ به ریه ها می رود تا در آن جا کربن دی اکسید خون با اکسیژن هوا جایگزین شود. در نتیجه خونی که از ریه ها می آید،دارای اکسیژن زیادی است و کربن دی اکسید بسیار کمی دارد.این خون از طریق سیاهرگ های ریه وارد دهلیز چپ قلب می شود.این گردش خون از بطن راست قلب به ریه ها و برگشت خون از ریه ها به دهلیز چپ قلب “گردش کوچک خون” نام دارد

گردش بزرگ خون:خون اکسیژن دار که وارد دهلیز چپ شده،بعد از انقباض دهلیز چپ از طریق دریچه ی دولختی وارد بطن چپ می شود. با انقباض بطن چپ خون وارد سرخرگ بزرگ بدن (آئورت) می شود. از طریق سرخرگ آئورت خون اکسیژن دار به تمام قسمت های مختلف بدن می رود تا مواد غذایی و اکسیژن را به آن ها برساند و مواد زائد و کربن دی اکسید را از آن ها بگیرد. خون بعد از گرفتن مواد زائد بدن وارد سیاهرگ ها می شود و از طریق سیاهرگ ها به دهلیز راست قلب می آید. این گردش خون از بطن چپ قلب و از طریق سرخرگ آئورت به تمام قسمت های بدن و برگشت آن به دهلیز راست قلب “گردش بزرگ خون” نام دارد

دستگاه گردش خون شامل قلب و رگ هاست. قلب مانند یک پمپ،خون را داخل رگ ها به جریان می اندازد.

قلب

اندامی است توخالی و از جنس ماهیچه ی قلبی که در وسط سینه و کمی متمایل به سمت چپ قرار گرفته است و مسئول ایجاد نیروی مناسب برای حرکت خون به سراسر بدن می باشد.

قلب به وسیله ی یک دیواره به دو نیمه ی راست و چپ تقسیم شده.هر کدام از این نیمه ها هم توسط یک دیواره ی دریچه دار به دو حفره ی فوقانی و تحتانی تقسیم شده. دو حفره ی فوقانی قلب را دهلیز و حفره های تحتانی قلب را بطن می نامند. دهلیز راست و بطن راست توسط دریچه ی سه لتی با هم در ارتباطند و دهلیز چپ با بطن چپ توسط دریچه ی دو لختی یا میترال با هم مرتبطند.

دریچه های قلب

سه لختی: بین دهلیز راست و بطن راست قرار گرفته و هنگام انقباض بطن ها این دریچه بسته شده و از برگشت خون به دهلیز راست جلو گیری می کند.

دولختی:بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد.هنگام انقباض بطن ها بسته شده و از ورود خون به دهلیز چپ جلوگیری می کند.

ماهیچه ی قلب بسیار قوی است.

همه ی ما می دانیم که نیروی جاذبه ی زمین بسیار زیاد است. اما در بعضی موارد نمی تواند بر بعضی چیز ها غلبه کند.مثلا اگر نیروی جاذبه می توانست به نیروی ما غلبه کند،وقتی که ما می ایستادیم،خون در پاهایمان جمع می شد و پاهایمان به صورت یک بادکنک متورم در می آمد. پستانداران از جمله انسان ها قلبی قوی دارند که باعث گردش خون در برابر کشش نیروی جاذبه می شود.وقتی که خون به طرف بالا حرکت می کند تا از طریق سیاهرگ ها به قلب برگردد،جریان خون آهسته می شود. اما انقباض ماهیچه ها به حرکت آن در این مسیر کمک می کند.وقتی که ما قدم می زنیم یا می دویم،ماهیچه های پای ما،سیاهرگ ها را تحت فشار قرار می دهند و این نیرو خون را به طرف بالا به سوی قلب می راند. سیاهرگ های ما همچنین دریچه هایی دارند که اجازه می دهند خون تنها در یک مسیر به جریان درآید و از جریان برگشتی خون به طرف پاها جلو گیری می کنند.

بیماری واریس

با وجود اعمال حفاظتی که کمک می کند از انباشته شدن خون در پاهای ما جلوگیری شود،گاهی نیروی جاذبه پیروزمی شود. اگر به اندازه ی کافی ورزش نکنیم و یا مدت طولانی بایستیم،ممکن است گردش خون ما کند شود و خون در سیاهرگ های پاهای ما تجمع کند. این موضوع برای افرادی که ایستاده کار می کنند،مشکل می شود.این بیماری “واریس”نام دارد. در این بیماری سیاهرگ های زیر پوست به طور مشخصی متورم می شوند.