چرا ماه به شکلهای متفاوت دیده می شود؟

میدانیم که وضع خورشید و ماه همواره نسبت به زمین یکسان نمی باشد و به علت حرکت ماه به دور زمین و حرکت زمین به دور خورشید به نظر میرسد که ماه از زمین اندکی کندتر حرکت می کند.به طوری که هر روز تقریبا یک ساعت و در ۲۹ روز و نیم در حدود یک روز عقب می افتد.

اکنون فرض میکنیم که ماه در افق تقریبا بین زمین و خورشید باشد قسمت تاریک ان متوجه زمین خواهد شد که در این صورت چیزی از ان دیده نمی شود.در همچین وضعیتی ان را “محاق”می گویند.پس از یک روز هنگامی که خورشید به افق مغرب می رسد ماه هنوز به افق نرسیده است. ان وقت گرچه همواره نیمی از ماه روشن است فقط باریکه ای از این نیمه ی روشن ماه در زمین مرئی است که ان را “هلال” میگویند.

روزهای بعد که رفته رفته عقب افتادگی ماه بیشتر میشود قسمت بزرگتری از نیم کره ی روشن ان دیده میشود و پس از یک هفته هنگام غروب خورشید ماه تقریبا در نصف النهار زمین مرئی است که “تربیع” نام دارد.تقریبا پس از یک هفته ی دیگر هنگامی که زمین در فاصله ی بین خورشید و ماه قرار می گیرد نیمه ی روشن ماه مقابل زمین واقع می شود و تمام قرص ماه روشن به نظر می رسد.در این وضعیت ان را “بدر” گویند.از این به بعد سطح روشن ماه در جهت عکس کم میشود تا در “محاق” فرو رود.حالا شما می دانید چرا ماه به شکل های مختلف دیده می شود.

کره ی ماه در مداری به دور سیاره ی زمین گردش می کند و پیمودن این مدار یک ماه طول می کشد. کره ماه به دور محور خود نیز می چرخد و این چرخش هر بار ۲۷ روز و ۷ ساعت و ۴۳ دقیقه به طول می انجامد. پیمودن مدار و چرخش ماه تقریباً در مدت ثابتی انجام می گیرد و به همین علت است که ما از زمین همیشه فقط یک طرف ماه را می بینیم.

کره ی ماه بر خلاف خورشید از خود نوری ندارد و اینکه درخشان به نظر می رسد به خاطر آن است که نور خورشید را به سوی ما منعکس می کند. وقتی که کره ی ماه به دور سیاره ی زمین گردش می نماید، قسمت های مختلفی از آن از خورشید روشنایی می گیرند. گاهی از اوقات، تمام صورت مرئی ماه از کره ی زمین روشن دیده می شود و گاهی هم فقط قسمتی از قرص ماه را روشن می بینیم.

مردم با مشاهده ی هر حالت، اظهار می دارند که «ماه در آسمان، چهره اش را عوض می کند.» این تغییر حالت های ماه را نمودها یا صور ماه می نامند و معنایش این است که ما فقط قسمت هایی از ماه را می بینیم.هر دوره از صور ماه با ماه نو شروع می شود و ماه نو زمانی است که ماه در فاصله ی میان زمین و خورشید قرار می گیرد و در این حالت، مرئی نیست. سپس، آن سوی ماه که رو به زمین است، آرام آرام در اثر نور خورشید روشن می شود.

بخش روشنایی گرفته ی ماه به برش بسیار نازک و خمیده ای از یک دایره شباهت دارد و آن را هلال ماه نو می نامند. قسمت روشنایی گرفته ی ماه آنقدر بیشتر می شود که به صورت یک نیم دایره دیده خواهد شد و آن را تربیع اول می گویند.

هنگامی که تمام چهره ی ماه در نتیجه ی تابش نور خورشید روشن شود، آن را بدر یا ماه شب چهارده می خوانند. از این به بعد، روز به روز از روشنایی چهره ی درخشان ماه کاسته می شود تا اینکه به تربیع دوم می رسیم.

پایان این دوره، یک هلال ماه نو است که به ماه جدید بعدی مبدل خواهد گشت. تمامی این دوره، از یک ماه نو تا ماه نو بعدی، فقط ۲۹.۵ روز طول می کشد.

ماه منبع تولید نور نیست و درخشندگی آن حاصل بازتابش نور خورشید است. همواره نیم کره‌ای از ماه که رو به خورشید است، روشن می شود. اما به علت تغییر گردش ماه حول زمین و تغییر زاویه آن نسبت به زمین و خورشید، سطح روشن قابل مشاهده ماه تغییر می کند.

وقتی که ماه بین زمین و خورشید باشد، بخش روشن ماه پشت به زمین است و ماه قابل مشاهده نخواهد بود که به  این حالت مَحاق گفته می شود. پس از یک یا دو روز، ماه به شکل هلال و پس از حدود هفت روز، ماه به حالتی می رسد که نصف قرص آن روشن است، در این حالت ماه یک چهارم مدارش را طی کرده است که به این حالت تربیع اول گفته می شود. پس از حدود ۱۴ روز،  ماه نیمی از مدارش را پیموده است و کل سطح روشن آن رو به زمین قرار می گیرد که به این حالت ماه کامل(بَدر) گفته می شود. پس از این مرحله، بخش روشن ماه به تدریج کاهش می یابد و معمولاً در شب ۲۱ ام ماه قمری، ماه به حالت تربیع دوم می رسد، در این حالت نیمی از قرص ماه روشن است. ای چرخش ادامه دارد تا ماه به نزدیکی خورشید رسیده و در نهایت از دیدها پنهان شود. یکی دو روز قبل از دیده نشدن ماه، ماه به صورت هلالی باریک خودنمایی می کند که به آن هلال آخر ماه می گویند. و این چرخه هر ماهه ادامه دارد.

ماه از خود نوری ندارد و همانند زمین و سیاره های دیگر و قمرهایشان، نور و انرژی خود را از خورشید دریافت می کنند. همان طور که ماه دور زمین می چرخد ، زمین نیز به همراه ماه، دور خورشید می گردد؛ پس نور خورشید از زاویه های مختلفی به ماه می تابد و چون همیشه یک طرف ماه رو به زمین است، ما هم همیشه قسمتی از ماه را که روشن است، می بینیم و قسمت تاریک آن را اغلب نمی توانیم ببینیم.این گردش ماه به دور زمین و انعکاس نور خورشید از سطح ماه با زاویه های متفاوت، باعث می شود که هر شب ماه را به یک صورت ببینیم. زیبایی کار آن جاست که دوره ی تکرار این عمل حدود ۲۹ و نیم روز طول می کشد. پس ماه قمری می تواند ۲۹ یا ۳۰ روزه باشد. این دوره های منظم را در یک ماه می توان به صورت زیر در آسمان مشاهده کرد.

به زمانی که خورشید، ماه و زمین در یک صفحه قرار می گیرند (یعنی زمانی که ماه به طور کامل یک گردش خود را انجام داده و می خواهد گردش دوم را به دور زمین انجام دهد) زمان مقارنه می گویند و از آن لحظه، ماه جدید آغاز می شود.

 اغلب در غروب روز بعد مقارنه، هلال باریکی به صورت یک کاسه که روی آن به طرف بالا یا سمت چپ است، در غرب آسمان دیده می شود.کم کم این کاسه یا هلال نازک، در شب های بعد تبدیل به نیم دایره ی توپری شده و ماه نیز در مدت زمان طولانی تری در آسمان دیده می شود.سرانجام در شب چهاردهم، نور خورشید به طور کامل تمام سطح ماه را روشن می کند. در این موقع شما طلوع ماه را به طور کامل از مشرق می بینید. بعد از آن، ماه کم کم از طرف دیگرش تاریک می شود، تا هنگامی که به صورت نیم دایره ی توپری درآمده و اغلب به شکل کاسه ای درمی آید که برگشته است و سرانجام این کاسه تبدیل به هلال نازکی می شود.

 در شب های بیست و هفتم و بیست و هشتم ماه، ممکن است هلال نازک ماه را فقط در زمان طلوع آن در مشرق و آن هم در اوایل بامداد و کمی قبل از طلوع خورشید ببینید. یکی دو شب هم خورشید و ماه دقیقاً در یک طرف آسمان قرار می گیرند و خورشید طرف دیگر ماه را که ما نمی بینیم، روشن می کند و در نتیجه ماه در آسمان دیده نخواهد شد.بدین ترتیب یک ماه از سال قمری به پایان می رسد.

پس برای شروع ماه های قمری، نیاز به رؤیت و دیدن هلال داریم که این جزئی از علم نجوم است. از زمان های قدیم نیز رؤیت هلال و محاسبات آن بخشی از علم نجوم بوده است. در دین آسمانی اسلام هم رؤیت هلال، امری مستحب است که برای شروع ماه های قمری به خصوص رمضان،شوال و ذی الحجه برای مسلمانان مورد نیاز است. تا قبل از اختراع و ساخت دوربین و تلسکوپ، رؤیت هلال مختص به دیدن با چشم بود که با ساخت و استفاده از ابزار نجومی، رؤیت هلال شکل تازه ای به خود گرفت.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
همین حالا دیدگاه خود را ثبت کنید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *