ناهمواری چیست؟(مطالعات پایه ی چهارم ابتدایی)

تعریف ساده ی ناهمواری : پستی و بلندی های سطح کره ی زمین را ناهمواری می گویند .

بادید نقشه برداری تصور می کنیم که سطح زمین یکنواخت و صاف است . اما اگر  شیب یک معیار باشد منطقه ی صاف و هموار هم براستی سطحی صاف نیست .

سطح کره ی زمین ناهموار است حتی کف اقیانوس ها و دریاها هم ناهموار می باشد . ناهمواری ها را می توان به شکل زیرتقسیم کرد:

انواع ناهمواری ها

۱- کوه ها :

تعریف : کوه ها برجستگی های سطح کره ی زمین می باشد مانند رشته ی هیمالیا ، آند که از نظر ارتفاع با هم متفاوت می باشند . کوه ها یا به شکل کوه منفرد می باشند یا آتش فشانی هستند مانند سیاه کوه در شمال دریاچه نمک .

منشاء کوه ها :

الف) کوه هایی که بر اثر رسوبی که در کف اقیانوس ها رخ می دهند به وجود می آیند . مانند البرز ( منشاء کوهزایی )

ب) کوه هایی که بر اثر فعالیت های آذرین یا آتش فشانی بوجود آمده اند مانند سهند در آذربایجان

ج)کوه هایی که منشاء زمین زایی دارند . این کوه ها زمانی بوجود می آیند که گسل مرکب رخ داده و قسمتی از سطح زمین بالاتر از مناطق اطراف قرار می گیرد مانند کوه های جنگل سیاه در آلمان .

۲- فلات ها :

تعریف :  به سرزمین مرتفع اما نسبتاً مسطح می گویند که بر زمین های اطراف خود مشرف است ، و می تواند روی آن کوه یا دره ای قرار گرفته باشد مانند فلات ایران .

فلات ها از نظر ارتفاع با یکدیگر متفاوت هستند .

منشاء فلات ها :

الف) کوه زایی ( در اثر فعالیت های چین خوردگی بوجود می آیند )

ب) آتش فشانی ( مانند هیمالیا که باعث به وجود آمدن فلات دکن شده است )

۳- دشت :

تعریف : به سرزمین هموار که در بین چند کوه محصور شده است می گویند . مانند دشت لوت و دشت کویر که کوه های شرقی ایران و کوه های البرز و کوه های زاگرس آنها را دربر گرفته اند .

ارتفاع دشت ها یکسان نیست . مثلاً دشت لوت تقریباً  ۲۰۰  متر ارتفاع دارد ( نسبت به سطح دریا ) اما ماهی دشت نسبت به سطح دریا تقریباً  ۲۲۰۰  متر بلندی دارد .

در مورد ارتفاع دشت ها سخنی گفته نمی شود و دشت از نظر وسعت ملاک ندارد .

توجه : گاهی کلمه ی دشت و جلگه را به جای یکدیگر به کار می برند که غلط است . جلگه می تواند روی دشت ایجاد شود

منشاء دشت ها :

دشت ها نتیجه ی فرسایش ارتفاعات اطراف آن ها هستند مانند دشت های مرکزی ایران .

۴- جلگه :

تعریف : جلگه سرزمین هموار و کم شیب است که در دامنه ی کوه ها و ارتفاعات به وجود می آید .

منشاء :منشاءجلگه ها عامل فرسایشی است جلگه هابراثرفرسایش زمین توسط رودها ایجاد می شوندمانندگرگان ،گیلان ، انزلی

 بیابان در چه تقسیماتی قرار می گیرد؟

بیابان هم یک نوع دشت است که در اثر شرایط اقلیمی خاص به وجود می آید .

ناهمواری ها چگونه پدید آمده اند ؟

آن چه که به عنوان ناهمواری می بینیم نتیجه جنگ و جدال دو دسته عوامل است :

۱-  عواملی که ریشه در داخل زمین دارند .    ( عوامل درونی )

۲- عواملی که ریشه در خارج زمین دارند .  ( عوامل بیرونی )

ساختمان زمین چند لایه دارد :

مجموعه عوامل درونی زمین به شرح زیر عمل می کنند :

به صورت آتش فشان عمل می کنند .

به صورت کوه زایی یا چین خوردگی عمل می کنند .

به صورت زمین زایی عمل می کنند . ( گسل )

مجموعه فرسایش ها ریشه در عوامل بیرونی دارند . رشته کوهی مانند البرز  ۶۰۰۰  متر ارتفاع دارد اما ۴۰۰ میلیون سال بعد مثلاً ۱۲۰۰  متر می شود .

چگونه این اتفاق می افتد و ارتفاع کم می شود ؟ بر اثر عوامل بیرونی فرسایش در آن رخ می دهد .

عوامل فرسایش عبارتند از :

باد : که بیشتر در مناطق خشک و بیابانی عامل فرسایش است .

آب های روان ( رودها ) : که مهمترین عامل فرسایش می باشد .

یخچال های طبیعی : در مناطق سرد و کوهستانی مرتفع عامل فرسایش است .

عامل هوازدگی

توجه : بین فرسایش و هوازدگی تفاوت وجود دارد . فرسایش به صرف جابجایی و رسوب گذاری مواد است .

مانند : کله قندی که از مکانی به مکان دیگر جابجا می شود .  اما هوازدگی کندن و متلاشی کردن مواد است . مانند کله قندی که به قطعات کوچک تبدیل شده است .

پس هوازدگی از عوامل بیرونی است .  نتیجه می گیریم  عوامل درونی  ناهمواری ها را به وجود آورده اند و عوامل بیرونی آن ها را دچار تحول و تغییر کرده است .

 تفاوت نظریه و قانون :

نظریه مجموعه مباحث علمی که نه اثبات شده و نه رد شده است . اما قانون اثبات شده است .

دانستنیهای معلم

دشت کویر :وسیع ترین کویر ایران که از دامنه های جنوبی البرز تا مرکز ایران گسترش دارد قسمت عمده آن را باتلاق های وسیع فرا گرفته اند ودر حاشیه پوشیده از تپه های ماسه ای و ارتفاعات، پراکنده است. پارک ملی کویر و خارتوران کویرهای بجستان، حاج علی قلی (دامغان)، کویر مسیله، بیابان مرنجاب و بندریگ و… در این منطقه واقع شده اند.

دشت لوت :محدوده ای بین استان های خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان است. وسعت این دشت حدود ۱۷۵ هزار کیلومتر مربع (تقریبا یک دهم مساحت کشور) است. این دشت جایگاه رخداد خدا در زمین لرزه های بزرگ و مهمی بوده است. دشت لوت، نمایشگاهی از شگفت انگیز ترین عوارض بیابانی جهان است

مانند :بزرگترین شهر کلوخی دنیا (کلونها)، کویر پا شتری، منطقه گندم بریان و…

قله دماوند :این قله با ۵۶۰۰ متر ارتفاع، مرتفع ترین نقطه ایران به حساب می آید. دارای شکلی مخروطی و در دهانه خاموش آن، گوگرد فراوان به چشم می خورد. این قله در فرهنگ کشورمان مظهر پایداری و استواری محسوب می شود. این اثر به دلیل ویژگی های منحصر به فرد خود پژوهشگران و کوهنوردان فراوانی را از سراسر کشور و جهان به سوی خود جلب می نماید.

این قله بلند ترین کوه ایران و خاور میانه و بلند ترین قله آتشفشانی اسیاست. به هنگام صاف و آفتابی بودن، هوا از شهرهای تهران ورامین و قم و همچنین کرانه های دریای خزر قابل رویت است.

سوالات مطالعات اجتماعی

۱-کدام یک از دانش های زیر به ا کمک می کند تا از چگونگی زندگی مردم در مکان های مختلف آگاه شویم؟

۲-دانش جغرافیا چه کمکی به ما می کند؟

۳-چه وسیله ای در یادگیری جغرافیا به ما کمک می کند؟

۴-هر جسمی که مانند توپ باشد…………………می گویند.

۵-کره زمین چیست؟

۶-در روی کره جغرافیای رنگ های آبی نشانه چیست؟

۷-یکی از وسایل یادگیری جغرافیا ……………..می باشد که شبیه کره ی زمین است.

۸-شکلی که زمین یا قسمتی از آن را نشان دهد چه نامیده می شود؟

الف)کره جغرافیایی ب)نقشه ج) راهنمای نقشه

۹-معنی هر رنگ یا هر نشانه را که در پایین نقشه نوشته می شود چه می نامند؟

الف)جهت نقشه ب)علامتهای نقشه ج)راهنمای نقشه

۱۰-برای استفاده از نقشه باید اول به کدام قسمت آن توجه کنیم؟

۱۱-راهنمای نقشه چیست و چه کمکی به ما می کند؟

۱۲-خورشید هر روز صبح ازجهت …………..طلوع و در پایان روز در جهت …………….غروب می کند و اگر ما در یک صبح آفتابی طوری بایستیم که دست راست ما به طرف…………….و دست چپ ما به طرف ……………باشد در آن صورت روبروی ما ……………….و پشت سر ما ………………..خواهد بود.

۱۳-چهار جهت اصلی ……………..و……………و………………..و……………..نام دارند.

۱۴-چهار جهت فرعی …………و………….و………….و………….می باشند.

۱۵-بین دو جهت شمال و مشرق کدام جهت فرعی قرار دارد؟

۱۶-جهت فرعی جنوب غربی بین کدام دو جهت اصلی قرار دتارد؟

۱۷-به بالا ترین نقطه در روی کره زمین………………و به پایین ترین نقطه ی زمین …………….می گویند.

۱۸-در نقشه همیشه ……………در بالا و …………..در پایین و………….در سمت راست و …………در سمت چپ قرار دارد؟

۱۹-قطب نما چه نوع وسیله ای می باشد؟

۲۰-نوک عقربه قطب نما همیشه در امتداد …………..و …………….قرار دارد.

۲۱-خورشید هر روز صبح ار کدام جهت طلوع می کند؟

الف)شمال ب)مغرب ج)جنوب د)مشرق

۲۲-بین دو جهت اصلی مشرق و جنوب کدام جهت فرعی قرار دارد؟

الف) شمال غربی ب) جنوب غربی ج)شمال شرقی د)جنوب شرقی

۲۳-جهت فرعی شمال غربی بین کدام دو جهت اصلی قرار دارد؟

الف) شمال و مغرب ب)شمال و مشرق ج)جنوب و مغرب د)جنوب و مشرق

۲۴-اگر طوری بایستیم که روبروی ما مشرق باشد در آن صورت پشت سر ما کدام جهت خواهد بود؟

الف)شمال ب)جنوب ج) مشرق د)مغرب

۲۵-بین دو جهت فرعی جنوب غربی و جنوب شرقی کدام جهت اصلی قرار دارد؟

الف)شمال ب)جنوب ج)مغرب د)مشرق

۲۶-خورشید در پایان روز از کدام سمت غروب می کند؟

الف) مشرق ب) مغرب ج)شمال د) جنوب

۲۷-وسیله ای که جهت قطب شما و جنوب را به ما نشان می دهد ………………نامیده می شود.

۲۸-جملات صحیح و غلط را مشخص کنید.

-بین مغرب و شمال جهت فرعی شمال غربی قرار دارد. ص غ

-بین جنوب و مشرق جهت فرعی شمال شرقی قرار دارد. ص غ

-بین شمال و مشرق جهت فرعی جنوب غربی قرار دارد. ص غ

-بین جنوب و مغرب جهت فرعی جنوب غربی قرار دارد. ص غ

-بین جهت های شمال شرقی و شمال غربی جهت اصلی شمال قرار دارد. ص غ

-بین جهت های جنوب غربی و جنوب شرقی جهت اصلی جنوب قرار دارد. ص غ

۲۹-به بالاترین نقطه کوه چه می گویند؟

۳۰-رشته کوه چیست؟

۳۱-ناهمواری چیست؟

۳۲-در نقشه رنگ قهوه ای پررنگ نشانه چیست؟

۳۳-دو رشته گوه مهم ایران را نام ببرید؟

۳۴-کوهپایه را تعریف کنید؟

۳۵-رشته کوه شمال ایران چه نام دارد؟

۳۶-بلند ترین قله رشته کوههای شمال ایران چه نام دارد؟

۳۷-بلندترین قله های رشته کوههای مغرب ایران چه نام دارد؟

۳۸-چرا به کوههای زاگرس رشته کوه می گویند؟

۳۹-رشته کوههای شمال ایران با رشته کوههای مغرب ایران چه تفاوتی دارند؟

۴۰-بلند ترین قله ایران چه نام دارد؟

الف)سبلان ب)دنا ج)البرز د)دماوند

۴۱-به بلند ترین نقطه کوه می گویند.

الف)کوهپایه ب) دامنه کوه ج)قله د)رشته کوه

۴۲-به زمین های پای کوه می گویند.

الف)کوهپایه ب) دامنه کوه ج)قله د)رشته کوه

۴۳-به کوههای که مانند زنجیر به هم چسبیده اند می گویند.

الف)کوهپایه ب) دامنه کوه ج)قله د)رشته کوه

۴۴-رشته کوهی که در شمال ایران قرار دارد چه نام دارد؟

الف)زاگرس ب)دماوند ج)سهند د)البرز

۴۵-رشته کوه زاگرس در کدام سمت ایران قرار دارد؟

الف)شمال ب)جنوب غربی و مشرق ج) مشرق د)مغرب و جنوب غربی

۴۶-در نقشه دریای خزر در کوهپایه های کدام رشته کوه قرار دارد.

الف)سهند ب)زاگرس ج)البرز د)دماوند

۴۷-جملات صحیح و غلط را مشخص کنید.

-بلند ترین قله ایران در مغرب و جنوب غربی ایران قرار دارد. ص غ

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
همین حالا دیدگاه خود را ثبت کنید!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *