درس ۱۷ نواحی آب و هوایی ایران(پایه ی چهارم)

تعریف هوا :
به حالت گذرا و محلی جو در یک جای معین هوا گفته می شود.
بنابراین تعریف وضع هوا یک نقطه ممکن است روز به روز و حتی ساعت به ساعت هم تغییر کند.

تعریف آب و هوا :
اگر هوای محل زندگی خود را در چند سال پیاپی بررسی و اندازه گیری کنیم، به شرایط غالب از وضعیت جو ( اتمسفر ) در طول چند سال می رسیم که به آن آب و هوا می گویند.
بخش های مختلف جهان از نظر بارش، دما، وزش باد و میزان رطوبت سالانه یکسان نیستند و به همین علت است که در جهان آب و هواهای گوناگون دیده می شود.

ایران۴ ناحیه آب و هوایی دارد.

ناحیه معتدل و مرطوب دریای خزر که به صورت نواری بین رشته کوه‌های البرز و دریای خزر محصور شده از جلگه‌های پستی تشکیل شده‌است که هر چه به طرف شرق پیشروی می‌کند رطوبت و اعتدال هوای آن کاهش می‌یابد. بطور کلی این منطقه کم وسعت‌ترین منطقه اقلیمی ایران است و از دو ناحیه تشکیل شده‌است:
ناحیه جلگه‌ای: که بصورت نوار باریکی در امتداد دریا گسترش یافته‌است.
ناحیه کوهستانی شمال رشته کوه البرز: که پوشیده از درختان جنگلی است.

ویژگی‌های عمومی
بارندگی بسیار زیاد در تمام فصول سال به خصوص در پاییز و زمستان
رطوبت نسبتاً زیاد در تمام فصول سال
اختلاف کم درجه حرارت در طول شبانه روز به دلیل وجود رطوبت
پوشش گیاهی وسیع

ویژگی‌های معماری
در نواحی بسیار مرطوب کرانه‌های نزدیک به دریا برای حفاظت ساختمان از رطوبت بیش از حد زمین، خانه‌ها بر روی پایه‌های چوبی ساخته شده‌اند؛ ولی در دامنه کوه‌ها که رطوبت کمتر است، معمولاً خانه‌ها بر روی پایه‌هایی از سنگ و گل و در پاره‌ای موارد بر روی گربه روها بنا شده‌اند.
برای حفاظت اتاق‌ها از باران ایوانک‌های عریض و سرپوشیده‌ای در اطراف اتاق‌ها ساخته‌اند. این فضاها، در بسیاری از ماه‌های سال برای کار و استراحت و در پاره‌ای موارد برای نگهداری محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در تمام ساختمان‌های این مناطق، بدون استثناء از کوران و تهویه طبیعی استفاده می‌شود. به طور کلی، پلان‌ها گسترده و باز و فرم کالبدی آنها بیشتر شکل‌های هندسی، طویل و باریک است. به منظور حداکثر استفاده از وزش باد در ایجاد تهویه طبیعی در داخل اتاق‌ها، جهت قرار گیری ساختمان‌ها با توجه به جهت نسیم‌های دریا تعیین شده‌است. در نقاطی که بادهای شدید و طولانی، می‌وزد قسمت‌های رو به باد ساختمان‌ها کاملاً بسته‌است.
به منظور استفاده هرچه بیشتر از جریان هوا، همچنین به دلیل فراوانی آب و امکان دسترسی به آن در هر نقطه، ساختمان‌ها به صورت غیر متمرکز و پراکنده در مجموعه سازماندهی شده‌است.
به دلیل بارندگی زیاد در این مناطق، بام‌ها شیبدار است و شیب بیشتر آنها تند است

ناحیه کوهستانی: این ناحیه از ارتفاع ۵۰۰ متری تا بیش از ۳۰۰۰ متر را در بر گرفته و پوشیده از گونه‌های جنگلی و مرتعی است.

نواحی کوهستانی ایران مرکب از دو قوس بزرگ است که یکی در شمال به شکل نواری از آذربایجان تا افقانستان کشیده شده است و تمامی نواحی جنوبی در یای خزر را در میان می گیرد قوس دیگر این کوهستان از آذربایجان به طرف غرب امتداد پیدا کرده و تمامی غرب و جنوب ایران را به صورت دیواری مرتفع در بر می گیرد این دو سلسله جبال عظیم شمال و جنوب ایران را چنان محصور ساخته اند که تا حد زیادی از ورود پدیده های جوی و باران های مدیترانه ای به داخل ایران جلوگیری می کنند و تنها ناحیه ای که باز است در قسمت شرق می باشد که به دشت های ترکستان و آسیای مرکزی منتهی می شود. گذشته از این دو ناحیه کوه های نواحی مرکزی را در مشرق باید ذکر کرد که اغلب کوه های این نواحی به عکس ارتفاعات شمال و غرب بایر بوده و کمتر گیاه دائمی در آن مشاهده می شود. قسمت عمده چین خوردگی های ایران از گروه آلپی است که در اواخر دوران سوم به وجود آمده است. دلیل اول که در به وجود آمدن این کوه ها تاثیر داشته است فشارهای شدیدی است که از سوی شرق به طرف جنوب وارد آمده است زمین که زمین را در منطقه ای وسیعی بالا آورده است و موجب پیدایش کوه هائی چون آلپ و هیمالیا گردیده و در واقع آن قسمت که در مسیر این دگرگونی و تحول بوده مرتفع شده است. عامل دیگر آتشفشانی است که مقارن همان دوران پدیده های کوهستانی را به وجود آورد.

آب و هوای گرم و خشک

بیابان سرزمین گسترده‌ای است که به‌نوعی از منطقه خشک و کم‌باران در جغرافیای کره زمین گفته می‌شود و به خاطر بارندگی سالیانه کم دارای پوشش گیاهی کمی است.

ویژگی آب و هوای خشک

۱٫ بارندگی در مناطق خشک کم و نامنظم است.

۲٫ مقدار باران در سال‌های مختلف متفاوت است و ممکن است حتی چند سال بارندگی صورت نگیرد.

۳٫ بارندگی اغلب شدید و به صورت رگبار است.

۴٫ به علت خشکی و وزش باد میزان تبخیر و تعرق بیشتر از بارندگی سالانه‌است.

۵٫ وزش باد در مناطق خشک به ویژه بیابان‌ها شدید است که علاوه بر حمل ذرات گرد و غبار بر خشکی هوا می‌افزاید.
از مهم‌ترین مشخصات صحراها بارش کم‌باران، کم بودن پوشش گیاهی و اختلاف زیاد دمای روزانه است. در واقع صحرا به نواحی اطلاق می‌شود که با کمی رطوبت، موجودات زنده و تغییر شدید دمای شب و روز مشخص می‌شوند. صحرای غربی نام یک منطقه جغرافیایی در جنوب مغرب یا مراکش است. در فارسی به صحرای بسیار خشک و خالی اصطلاحاً صحرای برهوت گفته می‌شود.

گرم و شرجی سواحل جنوب سواحل جنوبی ایران که بوسیله رشته کوه‌های زاگرس از فلات مرکزی جدا شده‌اند، اقلیم گرم و مرطوب کشور را تشکیل می‌دهند. این ناحیه شامل نوار باریک ساحل شمالی خلیج فارس و دریای عمان از اروند رود در جنوب غربی استان خوزستان تا خلیج گواتر در جنوب شرقی استان سیستان و بلوچستان می‌باشد که آنرا به خاطر آب و هوای گرم و طاقت فرسا «دروازه جهنم» نامیده‌اند. از ویژگی‌های این اقلیم تابستان‌ها بسیار گرم و مرطوب و زمستان‌های معتدل است،به جز نخلستان‌ها و کشتزارهای محدود، این منطقه به طور کلی فاقد پوشش گیاهی می‌باشد. در این مناطق، حداکثر دمای هوا در تابستان به ۳۵ تا ۴۰ درجه سانتی گراد و حداکثر رطوبت نسبی به ۷۰ درصد می‌رسد، در این مناطق، تفاوت دمای هوای سطح خشکی و سطح دریا باعث بوجود آمدن نسیم‌های دریا و خشکی می‌شود، و از ویژگی‌های دیگر این اقلیم شدت زیاد تابش آفتاب است که در هوای مرطوب این ناحیه باعث خیرگی و ناراحتی چشم می‌شود به طوری که در آسمان ابری و شیری رنگ، روشنایی زیاد به خاطر شدت تابش پرتو پراکنش یافته چشم را آزار می‌دهد و در هوای صاف و زمین بایر مقداری پرتو منعکس شده از سطح زمین حداکثر می‌باشد، شهرهای بندرعباس، جاسک، آبادان و اهواز از جمله شهرهای این اقلیم محسوب می‌شوند. به خاطر فاصله‌ای که از دریا دارند، از نظر گرما و رطوبت و میزان بارندگی متفاوت اند. به طور مثال میزان بارندگی در سواحل خلیج فارس بیشتر و منظم تر و در سواحل دریای عمان که تحت تأثیر بادهای موسمی اقیانوس هند قرار دارد، دارای باران‌های نامنظم و خشک سالی‌های فراوان است.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
همین حالا دیدگاه خود را ثبت کنید!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *