آرایه های ادبی(فارسی ششم)

ﺁﺭﺍﯾﻪﻫﺎﯼ ﺍﺩﺑﯽ ﯾﺎ ﺻﻨﺎﻋﺎﺕ ﺍﺩﺑﯽ ﯾﺎ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﺭ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﺑﮑﺎﺭ ﺑﺮﺩﻥ ﻓﻨﻮﻧﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﻋﺎﯾﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﺟﻠﻮﻩﻫﺎ ﻭ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎﯼ ﺯﯾﺒﺎﯾﯽ ﻭ ﻫﻨﺮﯼ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﺍﻓﺰﺍﯾﺪ . ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﻭ ﺩﺳﺘﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐﻫﺎﯾﯽ ﺁﻭﺍﯾﯽ ﻭ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﺍﺳﺖ .
ﺁﺭﺍﯾﻪﻫﺎﯼ ﻟﻔﻈﯽ
ﺑﻪ ﺁﻥ ﺩﺳﺘﻪ ﺍﺯ ﺁﺭﺍﯾﻪﻫﺎﯼ ﺍﺩﺑﯽ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺗﻨﺎﺳﺐﻫﺎﯼ ﺁﻭﺍﯾﯽ ﻭ ﻟﻔﻈﯽ ﻣﯿﺎﻥ ﻭﺍﮊﻩﻫﺎ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽﺁﯾﺪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ .
ﻭﺍﺝﺁﺭﺍﯾﯽ ‏( ﻧﻐﻤﻪٔ ﺣﺮﻭﻑ ‏)
ﻧﻮﺷﺘﺎﺭ ﺍﺻﻠﯽ : ﻭﺍﺝ ﺁﺭﺍﯾﯽ
ﺑﻪ ﺗﮑﺮﺍﺭ ﯾﮏ ﻭﺍﺝ ﺻﺎﻣﺖ ﯾﺎ ﻣﺼﻮﺕ ﺩﺭ ﯾﮏ ﺑﯿﺖ ﯾﺎ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪﺍﯼ ﮐﻪ ﻃﻨﯿﻦ ﺁﻥ ﺩﺭ ﮔﻮﺵ ﺑﺮ ﺟﺎﯼ ﺑﻤﺎﻧﺪ ﻭ ﺑﺎﻋﺚ ﭘﯿﺪﺍﯾﺶ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﺁﻭﺍﯾﯽ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﺨﺶ ﺍﺯ ﺳﺨﻦ ﺷﻮﺩ .
ﻣﺜﺎﻝ
ﺭﺷﺘﻪٔ ﺗﺴﺒﯿﺢ ﺍﮔﺮ ﺑﮕْﺴﺴﺖ، ﻣﻌﺬﻭﺭﻡ ﺑﺪﺍﺭ
ﺩﺳﺘﻢ ﺍﻧﺪﺭ ﺳﺎﻋﺪ ﺳﺎﻗﯽّ ﺳﯿﻤﯿﻦﺳﺎﻕ ﺑﻮﺩ
‏( ﻭﺍﺝﺁﺭﺍﯾﯽ ﺑﺎ ﺗﮑﺮﺍﺭ ﺻﺎﻣﺖ / ﺱ / ‏)
ﻣﺜﺎﻝ:
ﺧﯿﺰﯾﺪ ﻭ ﺧﺰ ﺁﺭﯾﺪ ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺧﺰﺍﻥ ﺍﺳﺖ
ﺑﺎﺩ ﺧﻨﮏ ﺍﺯ ﺟﺎﻧﺐ ﺧﻮﺍﺭﺯﻡ ﻭﺯﺍﻥ ﺍﺳﺖ
‏( ﻭﺍﺝﺁﺭﺍﯾﯽ ﺑﺎ ﺗﮑﺮﺍﺭ ﺻﺎﻣﺘﻬﺎﯼ / ﺥ / ﻭ / ﺯ / ‏)
ﺍﯾﻦ ﺩﻭ ﺣﺮﻑ ﺑﻪ ﺯﯾﺒﺎﯾﯽ، ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻓﺼﻞ ﺧﺰﺍﻥ ﻫﺴﺘﻨﺪ .
ﻗﺎﺑﻞ ﺫﮐﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻭﺍﺝ ﺗﮑﺮﺍﺭﺷﻮﻧﺪﻩ ﻣﻤﮑﻦ ﺍﺳﺖ ﺻﺎﻣﺖ ﯾﺎ ﻣﺼﻮﺕ ﺑﺎﺷﺪ ‏( ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺗﮑﺮﺍﺭ ﺻﺎﻣﺖ ﺑﺎﺭﺯﺗﺮ ﺍﺳﺖ ‏) . ﺑﺮﺍﯼ ﻣﺜﺎﻝ :
ﻣﺜﺎﻝ:
ﺧﻮﺍﺏِ ﻧﻮﺷﯿﻦِ ﺑﺎﻣﺪﺍﺩِ ﺭﺣﯿﻞ ﺑﺎﺯﺩﺍﺭﺩ ﭘﯿﺎﺩﻩ ﺭﺍ ﺯ ﺳﺒﯿﻞ
ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻥﻃﻮﺭ ﮐﻪ ﺩﯾﺪﻩ ﻣﯽﺷﻮﺩ، ﺗﮑﺮﺍﺭ ﻣﺼﻮﺕ ﮐﻮﺗﺎﻩ ‏« ﺍِ ‏» ﺩﺭ ﻣﺼﺮﺍﻉ ﻧﺨﺴﺖ، ﺗﮑﺎﻣﻞﺑﺨﺶ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﺩﺭﻭﻧﯽِ ﺷﻌﺮ ﺍﺳﺖ .
ﻣﺜﺎﻝ:
ﺧﯿﺎﻝ ﺧﺎﻝ ﺗﻮ ﺑﺎ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺧﺎﮎ ﺧﻮﺍﻫﻢ ﺑﺮﺩ
ﮐﻪ ﺗﺎ ﺯﺧﺎﻝ ﺗﻮ ﺧﺎﮐﻢ ﺷﻮﺩ ﻋﺒﯿﺮ ﺁﻣﯿﺰ
ﻣﺜﺎﻝ:
ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻗﺎﻣﺖ ﻭ ﻗﺎﻣﺖ ﻗﯿﺎﻣﺖ
ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺍﯾﻦ ﻗﺪ ﻭ ﻗﺎﻣﺖ
ﻣﺜﺎﻝ:
ﺑﺮ ﺍﻭ ﺭﺍﺳﺖ ﺧﻢ ﮐﺮﺩ ﻭ ﭼﭗ ﮐﺮﺩ ﺭﺍﺳﺖ
ﺧﺮﻭﺵ ﺍﺯ ﺧﻢ ﭼﺮﺥ ﭼﺎﭼﯽ ﺑﺨﺎﺳﺖ
ﻣﺜﺎﻝ:
ﺷﺒﺴﺖ ﻭ ﺷﺎﻫﺪ ﻭ ﺷﻤﻊ ﻭ ﺷﺮﺍﺏ ﻭ ﺷﯿﺮﯾﻨﯽ
ﻏﻨﯿﻤﺘﺴﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺐ ﮐﻪ ﺩﻭﺳﺘﺎﻥ ﺑﯿﻨﯽ
ﺳﺠﻊ
ﻧﻮﺷﺘﺎﺭ ﺍﺻﻠﯽ : ﺳﺠﻊ
ﺳﺠﻊ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺁﻭﺭﺩﻥ ﮐﻠﻤﺎﺕ ﻫﻢ ﻭﺯﻥ ﻭ ﻗﺎﻓﯿﻪ ﺩﺭ ﯾﮏ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﯾﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﯾﺎ ﺍﻧﺸﺎﺀ ﺍﺳﺖ ﺁﻭﺭﺩﻥ ﺳﺠﻊ ﻣﯽﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﺷﺪﻥ ﻣﻄﻠﺐ ﯾﺎ ﺍﻧﺸﺎﺀ ﻣﺎ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ
ﺗﺮﺻﯿﻊ
ﻧﻮﺷﺘﺎﺭ ﺍﺻﻠﯽ : ﺗﺮﺻﯿﻊ
ﻫﺮ ﮔﺎﻩ ﺍﺟﺰﺍﯼ ﺩﻭ ﺑﺨﺶ ﺍﺯ ﯾﮏ ﺑﯿﺖ ﯾﺎ ﻋﺒﺎﺭﺕ، ﻧﻈﯿﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﯿﺮ، ﻫﻢ ﻭﺯﻥ ﻭ ﺩﺭ ﺣﺮﻑ ﺁﺧﺮ ﻣﺸﺘﺮﮎ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺍﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﺯ ﺣﺮﻭﻑ ﺁﺧﺮ ﺣﺮﻭﻑ ﺍﺻﻠﯽ ﻭ ﺍﻧﺘﻬﺎﯾﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ
ﺟﻨﺎﺱ
ﻧﻮﺷﺘﺎﺭ ﺍﺻﻠﯽ : ﺟﻨﺎﺱ
ﺟﻨﺎﺱ ﯾﺎ ﻫﻤﺠﻨﺲﺳﺎﺯﯼ ﻧﺰﺩﯾﮑﯽ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻭﺍﮊﻩﻫﺎ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﻟﻔﻈﯽ ﺍﺳﺖ . ﺁﺭﺍﯾﻪ ﺟﻨﺎﺱ ﺑﻪ ﺩﻭ ﻧﻮﻉ ﺍﺻﻠﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮﺩ : ﺟﻨﺎﺱ ﺗﺎﻡ ﻭ ﺟﻨﺎﺱ ﻧﺎﻗﺺ .
ﺟﻨﺎﺱ ﺗﺎﻡ
ﺩﺭ ﺟﻨﺎﺱ ﺗﺎﻡ، ﺗﻤﺎﻡ ﺻﺎﻣﺖﻫﺎ ﻭ ﻣﺼﻮﺕﻫﺎﯼ ﺩﻭ ﮐﻠﻤﻪ ﯾﮑﺴﺎﻥ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺍﻣﺎ ﻣﻌﻨﯽ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺍﺳﺖ . ﺑﻪ ﻋﺒﺎﺭﺗﯽ ﺩﯾﮕﺮ، ﻭﺍﮊﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺩﻭ ﺑﺎﺭ ﺩﺭ ﯾﮏ ﺑﯿﺖ ﯾﺎ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﻣﯽﺭﻭﻧﺪ ﻭ ﻫﺮ ﺑﺎﺭ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮﺩﺍﺷﺖ ﻣﯽﺷﻮﺩ، ﻣﺘﺠﺎﻧﺲﺍﻧﺪ .
ﺧﺮﺍﻣﺎﻥ ﺑﺸﺪ ﺳﻮﯼ ﺁﺏ ﺭَﻭﺍﻥ
ﭼﻨﺎﻥ ﭼﻮﻥ ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺯﯾﺎﺑﺪ ﺭُﻭﺍﻥ
‏( ﺭَﻭﺍﻥ ﺩﺭ ﻣﺼﺮﺍﻉ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺟﺎﺭﯼ ﻭ ﺩﺭﻣﺼﺮﺍﻉ ﺩﻭﻡ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺟﺎﻥ ﻭ ﺭﻭﺡ ﺍﺳﺖ ‏)
ﺟﻨﺎﺱ ﺗﺎﻡ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﻓﺮﻭﻋﯽ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ، ﺟﻨﺎﺱ ﻣﺮﮐﺐ ‏( ﯾﺎ ﺟﻨﺎﺱ ﻣَﺮْﻓُﻮّْ ‏) ﮐﻪ ﺩﻭ ﺯﯾﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻧﯿﺰ ﺩﺍﺭﺩ : ﻣﺮﮐﺐ ﻣَﻘﺮﻭﻥ ﻭ ﻣﺮﮐﺐ ﻣَﻔﺮﻭﻕ . ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﻨﺎﺱ ﻣُﻠَﻔَّﻖ ﻧﯿﺰ ﺍﺯ ﻓﺮﻋﯿﺎﺕ ﺟﻨﺎﺱ ﻣﺮﮐﺐ ﺍﺳﺖ .
ﺟﻨﺎﺱ ﻏﯿﺮ ﺗﺎﻡ ‏( ﻧﺎﻗﺺ ‏)
ﻫﺮ ﮔﺎﻩ ﺩﻭ ﻭﺍﮊﻩ ﺩﺭ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺁﻭﺍﯾﯽ ﺯﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺍﺧﺘﻼﻓﯽ ﺟﺰﯾﯽ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﯾﮏ ﺑﯿﺖ ﯾﺎ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﺭﻭﻧﺪ؛ ﮐﻪ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﺁﻥ ﺟﻨﺎﺱ ﻧﺎﻗﺺ، ﺟﻨﺎﺱ ﺯﺍﯾﺪ، ﺟﻨﺎﺱ ﻣﺬﯾّﻞ، ﺟﻨﺎﺱ ﻣﺮﮐّﺐ، ﺟﻨﺎﺱ ﻣﻔﺮﻭﻕ، ﺟﻨﺎﺱ ﻣﻘﺮﻭﻥ، ﺟﻨﺎﺱ ﻣﺘﺸﺎﺑﻪ، ﺟﻨﺎﺱ ﻣﻄﺮّﻑ، ﺟﻨﺎﺱ ﺧﻂ، ﺟﻨﺎﺱ ﻟﻔﻆ ﻭ ﺟﻨﺎﺱ ﻣﮑﺮّﺭ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﺮﻭﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﻟﯿﻞ ﺗﻘﺴﯿﻢﺑﻨﺪﯼ ﺯﯾﺎﺩ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﮐﻨﺎﺭ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪ ﺷﺪﻥ ﻫﺴﺘﻨﺪ .

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
همین حالا دیدگاه خود را ثبت کنید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *